Het plan volgt op de oproep van de Europese Raad in oktober om strengere regels in het asielsysteem door te voeren. Lidstaten dringen aan op effectievere externe grenscontroles en efficiëntere uitzettingen van afgewezen asielzoekers. Slechts 19% van de migranten met een uitzettingsbevel verlaat momenteel Europa daadwerkelijk. Ook pleiten landen voor de oprichting van “terugkeercentra” buiten de EU, vergelijkbaar met Italië’s opvangcentra in Albanië.

Dit initiatief markeert een opvallende wending in het migratiedebat. Het eerste Migratiepact van de Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen werd met moeite aangenomen vlak voor de EU-verkiezingen. De implementatie ervan stuitte echter op kritiek omdat het niet voldeed aan de verwachtingen op het gebied van grenscontrole en terugkeerbeleid. Conservatieve stemmen, zoals die van Polen en Hongarije, werden destijds afgedaan als obstructief. Maar nu lijken juist die punten mainstream geworden.

“Wat ooit radicaal was, is nu gangbaar”
Volgens een EU-diplomaat toont de verschuiving in het debat aan hoe groot de druk van de lidstaten is geworden. “Een paar jaar geleden werden deze standpunten [over snellere uitzettingen en offshore opvangcentra] als problematisch gezien. De Commissie wilde er niet over praten,” zei hij. “Nu zijn ze mainstream.”

De verschuiving komt mede doordat gevestigde politieke leiders, zoals de Deense premier Mette Frederiksen en de Poolse premier Donald Tusk, de voorstellen ondersteunen. Dit contrasteert sterk met de verontwaardiging die conservatieve wetgevers ontmoetten toen zij eerder vergelijkbare maatregelen voorstelden.

Wat staat er in het pakket?
Hoewel het definitieve pakket nog wordt uitgewerkt, noemen EU-bronnen enkele kernpunten:

1. Beperken van bewegingsvrijheid: Landen kunnen mogelijk de bewegingsvrijheid van afgewezen asielzoekers beperken terwijl zij wachten op hun uitzetting. Dit zou interne migratie binnen het Schengengebied kunnen tegengaan. Migranten zouden bijvoorbeeld verplicht kunnen worden zich regelmatig te melden bij een opvangcentrum.
2. Heldere regels voor uitzettingen: Het pakket zal duidelijkere richtlijnen bevatten voor het terugsturen van migranten, zowel naar hun thuisland als naar transitlanden waar zij eerder verbleven. Dit laatste is gevoelig, gezien zorgen over mensenrechtenschendingen in landen zoals Turkije.
3. Offshore opvangcentra: De mogelijkheid om asielzoekers op te vangen in centra buiten de EU, zoals in Albanië, blijft op tafel. Hoewel linkse fracties in het Europees Parlement dit als een schending van mensenrechten beschouwen, dringen lidstaten aan op dit model om migratiestromen beter te beheersen.

De druk op de Commissie komt niet alleen voort uit praktische bezwaren, maar ook uit electorale realiteiten. Veel lidstaten kampen met een populistische golf en proberen het thema migratie steviger aan te pakken. Critici wijzen erop dat dit soort maatregelen deels bedoeld zijn om het conservatieve electoraat te paaien.