Tijdens de zomer leek alles rooskleurig. Volgens een rapport van de energieconsultant Ember leverden zonnepanelen en windmolens in de eerste helft van 2024 meer elektriciteit dan fossiele brandstoffen in de Europese Unie. Maar met de komst van de winter blijkt dat de productie van hernieuwbare energie onvoldoende is om aan de stijgende vraag te voldoen.

In Spanje genereerden windmolens woensdag slechts 8 procent van de benodigde elektriciteit, terwijl zonne-energie 10 procent voor haar rekening nam. Dat staat in schril contrast met de geïnstalleerde capaciteit: wind- en zonne-energie maken samen bijna de helft uit van de 130.000 MW geïnstalleerd vermogen. Dit meldt de nieuwswebsite La Gaceta. In Duitsland viel de windproductie vrijwel stil, en de term 'dunkelflaute' — Duits voor donkere en windstille periodes — benadrukt het probleem.

Gas en kolen: de onvermijdelijke terugval
Met het wegvallen van hernieuwbare energiebronnen is Europa teruggevallen op traditionele bronnen. Voor veel landen is gas inmiddels de grootste energiebron. Spanje haalt gas uit landen als Algerije, Noorwegen, en zelfs Rusland, ondanks de sancties na de invasie van Oekraïne. De prijs van elektriciteit stijgt hierdoor snel. In Spanje schommelt deze momenteel rond de 150 euro per megawattuur, terwijl Duitsland woensdag pieken zag tot meer dan 800 euro per megawattuur.

Duitsland moest zelfs terugvallen op kolen, een energiebron die het land juist probeert uit te faseren. Zonder kolen zou de Duitse industrie stilvallen en zouden huishoudens in de kou zitten. Spanje heeft dankzij zijn zeven operationele kernreactoren nog enige buffer, maar ook daar worden kerncentrales stapsgewijs gesloten.

De impact: hogere kosten en meer CO2
De stijgende energiekosten raken huishoudens direct, maar brengen ook bredere economische gevolgen met zich mee. Duurdere energie leidt tot inflatie, wat de koopkracht van burgers verder onder druk zet. Bovendien zorgt de verhoogde inzet van gas en kolen voor een stijging in CO2-uitstoot, wat haaks staat op de Europese ambities voor klimaatneutraliteit.

In Duitsland groeit de druk om recent gesloten kerncentrales opnieuw te openen. Een deel van de bevolking eist dat de regering de drie kerncentrales die in april 2023 werden gesloten, herstart. In Spanje wijzen critici op de plannen om de kerncentrale van Almaraz te sluiten in 2027 en 2028. Volgens hen zullen dergelijke sluitingen de afhankelijkheid van gas verder vergroten en de kosten blijven opdrijven.

Ondanks de uitdagingen blijft de politieke wil om volledig in te zetten op hernieuwbare energie sterk. De Spaanse politica Teresa Ribera, een belangrijke architect van het nationale sluitingsbeleid voor kerncentrales, heeft inmiddels promotie gemaakt naar een positie als vicevoorzitter van de Europese Commissie.