Het gaat om pluimveehouderijen die legaal werken, mét geldige vergunning. Toch kunnen zij hun vergunning kwijtraken als de rechter meegaat in de eisen van Mobilisation for the Environment (MOB), de actiegroep van Johan Vollenbroek. MOB heeft de zaak aangespannen om de uitstoot naar beneden te krijgen. En als het in Brabant lukt, vrezen veel boeren dat andere provincies volgen.

“Boeren maken zich enorm veel zorgen, want het kan betekenen dat hun vergunning wordt ingetrokken. En dat betekent einde bedrijf,” zegt Herman Litjens van de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO), in gesprek met De Telegraaf. Hij noemt het een verontrustende ontwikkeling. “Mensen halen rechtszekerheid uit een vergunning. Als de vergunning van deze boeren wordt ingetrokken, komt die zekerheid sterk onder druk te staan. Ook doet het emotioneel veel met boeren.”

Wat als een vergunning geen zekerheid meer biedt?
De zaak roept volgens betrokkenen een fundamentele vraag op: wat is een vergunning nog waard? Veel boeren herinneren zich de PAS-zaak uit 2019. Ook toen stond Vollenbroek aan de wieg van een grote juridische verschuiving. Boeren die een geldige melding hadden gedaan, bleken ineens ‘illegaal’. Ze moesten hun bedrijf stilleggen, soms met grote financiële en persoonlijke gevolgen.

Nu dreigt iets soortgelijks voor boeren met een volledige vergunning. De uitspraak van woensdag zou dus opnieuw het speelveld kunnen veranderen.

Emotie én onzekerheid
De spanning is groot in de sector. Niet alleen door de uitspraak van woensdag, maar ook vanwege de nieuwe plannen van minister Femke Wiersma (BBB). Vorige week maakte ze bekend dat er extra maatregelen komen voor boeren die dicht bij Natura 2000-gebieden zitten, zoals de Peel en de Veluwe. Voor ongeveer 1800 bedrijven betekent dit: innoveren, verplaatsen of stoppen.

De hoop is dat deze plannen voor de rechter genoeg aanleiding zijn om de zaak opnieuw te laten beoordelen. Dat gebeurde eerder deze maand in Limburg. Daar wees de rechter een soortgelijk verzoek van MOB af, juist omdat de overheid volgens hem al bezig was met “concrete en effectieve maatregelen”.

Wat ligt er op tafel?
De rechter heeft meerdere opties. Hij kan het verzoek van MOB afwijzen, net als in Limburg. Hij kan besluiten dat de provincie opnieuw naar de vergunningen moet kijken. Of hij kan meegaan met MOB en de vergunningen direct laten schrappen.

In dat laatste geval dreigt een juridisch domino-effect. Andere provincies zouden zich dan ook gedwongen voelen om vergunningen te heroverwegen. Boeren vrezen dat ze opnieuw van het ene op het andere moment hun bestaanszekerheid verliezen.