De oorzaak? Niet een hack of een natuurramp, maar een fout in het energiesysteem zelf. Te veel afhankelijkheid van zon- en windenergie zonder voldoende back-up van stabiele bronnen, zoals kerncentrales of gascentrales.

De impact was gigantisch. In een oogwenk viel het moderne leven stil. Treinen stopten tussen stations, liften kwamen vast te zitten, pinautomaten werkten niet meer, verkeerslichten vielen uit, en ziekenhuizen moesten noodaggregaten inzetten – vaak zonder volledige capaciteit. Luchthavenbeveiliging en luchtverkeer raakten verstoord. Tankstations konden geen brandstof meer leveren. Mensen stonden in lange rijen bij geldautomaten om contant geld te pinnen, omdat digitale betalingen niet meer mogelijk waren.

In Frankrijk, waar delen ook werden getroffen, kon de stroom snel worden hersteld. Maar in Spanje en Portugal zal het volgens experts nog dagen duren voordat het hele netwerk weer stabiel is.

Geen verrassing, maar voorspeld
Volgens journalist Michael Shellenberger kwam deze ramp niet onverwacht. Op zijn platform Public benadrukt hij dat dit scenario al jarenlang werd voorspeld. Hij schrijft: "Het was precies de mislukking waar velen van ons wetgevers al jaren herhaaldelijk voor waarschuwen - waarschuwingen die de politieke leiders van Europa systematisch verkiezen te negeren."

Het kernprobleem volgens Shellenberger: een te grote afhankelijkheid van hernieuwbare energie zoals zon en wind. Hij legt uit dat deze bronnen weliswaar veel stroom kunnen leveren, maar weinig zogenaamde "inertia" bieden – de veerkracht die een elektriciteitsnet nodig heeft om kleine schommelingen op te vangen en stabiliteit te waarborgen. Zonder voldoende inertia wordt het hele systeem kwetsbaar voor verstoringen. En dat is precies wat gebeurde.

Shellenberger waarschuwt verder dat politici de risico's structureel hebben genegeerd. De ambitie om zo snel mogelijk over te schakelen op hernieuwbare energie ging ten koste van de stabiliteit van het netwerk. Hij schrijft: "It was not a random accident. It was not unforeseeable."

De situatie in Spanje en Portugal is historisch. Zelden kende Europa een grotere stroomstoring in vredestijd. Overheden werken nu koortsachtig aan het herstel, maar de vraag blijft hoe veilig en betrouwbaar het elektriciteitsnet in de toekomst zal zijn als landen doorgaan met hun koers richting 100 procent hernieuwbaar. De waarschuwingen liggen er al jaren. Deze ramp heeft ze pijnlijk tastbaar gemaakt.