Hoe 'neutrale' persbond stiekem activisme voert: van Gaza tot Zwarte Piet
De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) profileert zich als dé belangenbehartiger van ruim achtduizend journalisten. Volgens de vakbond komt zij ‘in actie als persvrijheid in het gedrang komt’. Toch wordt de NVJ de laatste jaren geregeld in verband gebracht met links activisme. Van Gaza-activisme en het oproepen tot het weren van Wierd Duk tot betrokkenheid bij Kick Out Zwarte Piet en GroenLinks: steeds opnieuw duikt de naam op. De vraag is of de NVJ nog wel de neutrale rol vervult die zij claimt.
De voorbeelden uit de recente geschiedenis stapelen zich op. Zowel de keuzes rond het conflict in Gaza als de opstelling van prominente NVJ-bestuurders laten zien dat politieke voorkeur en activistische houding een steeds grotere rol spelen.
Gaza en de ‘mediastilte’
Op 1 september 2025 deed de NVJ mee aan een internationale actie van Avaaz en Reporters Sans Frontières (RSF). Alle leden kregen een oproep: redacties moesten een dag lang een ‘wereldwijde mediastilte’ houden voor journalisten in Gaza. Kranten werd gevraagd een zwarte voorpagina te publiceren, radiozenders moesten een metronoom laten horen, televisie moest op zwart. Online zou de actie worden versterkt met banners en hashtags als #ProtectJournalistsInGaza.
De standaardboodschap luidde: ‘Als journalisten in Gaza in dit tempo door het Israëlische leger worden vermoord, zal er binnenkort niemand meer overblijven om u op de hoogte te houden.’ Daarmee nam de vakbond expliciet partij in een hoogst politiek conflict. Critici stellen dat de NVJ voorbijging aan de rol van Hamas en de manier waarop lokale journalisten vaak onder druk van die organisatie opereren.
Nog verder ging de deelname van de NVJ aan een massademonstratie in Den Haag op 18 mei 2025. Penningmeester Robbert Minkhorst schreef daarover op de website van de NVJ: ‘Op 18 mei 2025 liep de NVJ mee in wat later bleek de grootste demonstratie in Nederland te zijn geweest in twintig jaar.’ Hij erkende dat dit ‘partij kiezen’ betekende, maar vond dat noodzakelijk. Het laat zien hoe de NVJ de neutraliteit steeds vaker loslaat.
GroenLinks en VluchtelingenWerk
Een ander duidelijk voorbeeld van de duidelijk links-activistische snit binnen de NVJ zien we terug bij Ana Karadarevic. Zij was bestuurslid van de ledengroep zelfstandigen binnen de NVJ, maar legde haar functie neer toen ze in 2023 duo-voorzitter werd van GroenLinks Amsterdam.
Ze is vervolgens een jaar lang persvoorlichter geweest bij VluchtelingenWerk Nederland en is momenteel voorzitter van de commissie DIER bij de Partij voor de Dieren, aldus haar LinkedIn-pagina. Ondanks dat Karadarevic pas politieke functies betrad nadat ze haar bestuurswerk binnen de NVJ had neergelegd, is dit een voorbeeld van de nauwe verbondenheid tussen NVJ en linkse partijen.
Aanval op Wierd Duk en KOZP
Ook Fréderike Geerdink laat zien hoe activistisch een NVJ-beleidsmaker kan zijn. Zij is lid van het beleidsteam Persvrijheid en staat bekend om uitgesproken politieke stellingnames. Op sociale media schreef zij over columnist Wierd Duk: ‘Weg met die leugenachtige ophitser.’ Ze nam daarmee openlijk een standpunt in over een collega-journalist die kritisch is op migratie en islam. Dit terwijl zij ironisch genoeg binnen de NVJ dient op te komen voor de persvrijheid.
Eerder sprak Geerdink zich fel uit tegen Zwarte Piet tegenover Tubantia. Geerdink reed hiernaast mee in een bus van de omstreden Kick Out Zwarte Piet (KOZP) organisatie in 2017 richting de sinterklaasintocht in Dokkum. Ze zei hierover: ‘Deze mensen voeren een terechte strijd. Sinterklaas is een kinderfeest, maar wat voor feest is het voor zwarte kindjes, al decennialang?’
De krakersbeweging
Een ander voorbeeld is Jos Everaers, jarenlang actief binnen de NVJ in de ledengroep werknemers. Zijn achtergrond ligt in de radicale kraakbeweging van de jaren tachtig in Leiden, aldus de Vrienden van de Historie van de Vakbeweging. Hij was medeoprichter van de linkse Stadskrant Leiden en betrokken bij harde acties rond kraken en ontruimingen.
Tijdens een rechtszaak werd hij zelfs beschuldigd van mishandeling van agenten bij een gewelddadige ontruiming. Hij werd later vrijgesproken, maar het beeld blijft dat iemand met een uitgesproken activistische achtergrond probleemloos kon doorstromen binnen de journalistenvakbond. Dat zegt veel over de cultuur in de organisatie.
Vergelijking Baudet en de jaren '30
NVJ-Bestuurslid Kees Boonman is een bekende journalist die zich eveneens politiek uitlaat. Hij kwam in 2019 echter in opspraak nadat hij bij Spraakmakers reageerde op de beroemde ‘uil van Minerva’-speech van Thierry Baudet met de woorden: ‘Dit hebben we natuurlijk in de jaren dertig ook wel eens gehoord.’ Daarmee plaatste hij een directe vergelijking tussen Baudet en de opkomst van het nazisme in Duitsland. Al sprak hij nadat hij veel kritiek kreeg over zijn jaren '30-vergelijking tegen dat hij daarmee Baudet vergeleek met de opkomst van de nazi's in Duitsland.
Toch is voor een journalistenvakbond die neutraliteit hoog in het vaandel zegt te hebben, zo’n uitspraak vanuit een bestuurslid veelzeggend. Het onderstreept dat de NVJ-kaders niet schuwen om politieke tegenstanders weg te zetten in historische frames die een duidelijke lading hebben.
Journalistiek is 'te wit'
Vicevoorzitter Rowan Blijd houdt zich binnen de NVJ bezig met inclusiviteit en diversiteit. In die rol benadrukt ze dat de journalistiek in Nederland te wit en te eenzijdig zou zijn. Ze schreef hierover bij One World: ‘Het nieuws wordt overwegend gemaakt door witte mensen uit een bepaalde sociale klasse, voor wie het lastig is om buiten hun eigen referentiekader te kijken.’
Daarnaast schreef Blijd het feministische boek Liberté, égalité, Beyoncé waarin zij zich hard maakt voor zeer progressief-linkse ideeën. Ook zij staat daarmee symbool voor een vereniging die diversiteit en identiteitspolitiek centraal stelt, en dus niet primair het vak van journalistiek zelf.
Neutraliteit op de tocht
De aanwezigheid van zulke (ex-)bestuurders maakt duidelijk dat de NVJ meer is dan een beroepsvereniging. Het is een organisatie die zich steeds nadrukkelijker mengt in maatschappelijke debatten, en daarbij vaak kiest voor progressieve of linkse posities. Het gevolg is dat conservatieve en rechtse journalisten zich minder vertegenwoordigd voelen.
Het is ook een vorm van selectieve verontwaardiging. Bij Gaza en Zwarte Piet gaat de NVJ de barricades op. Maar toen journalisten werden gecanceld vanwege hun kritische houding over immigratie of islam, bleef het stil. Waar is de NVJ als rechts-conservatieve stemmen onder vuur liggen? Waarom ontbreekt eenzelfde felheid in kwesties rond censuur van bijvoorbeeld migratiekritische verslaggevers?
