De zogenoemde ‘Timmermans-taks’ is onderdeel van het Europese emissiehandelssysteem (ETS2), dat bedoeld is om burgers en bedrijven te laten vergroenen. Hoe meer CO₂ wordt uitgestoten, hoe hoger de prijs. Maar in een gezamenlijke brandbrief aan Eurocommissaris Wopke Hoekstra hebben negentien EU-landen, waaronder Nederland, gewaarschuwd dat het systeem te hard van start gaat.

Volgens de landen begint het nieuwe systeem direct met hoge CO₂-prijzen, waardoor brandstof en gas fors duurder kunnen worden. Voor een gemiddeld Nederlands gezin zou dat neerkomen op honderden euro’s per jaar extra. Voor kleine ondernemers loopt de extra last op tot ruim duizend euro, zo blijkt uit berekeningen van het kabinet.

De angst is dat burgers het niet meer kunnen betalen — en dat het draagvlak voor Europees klimaatbeleid volledig verdwijnt. “Landen vrezen voor een opstand onder de bevolking,” aldus een diplomatieke bron in Brussel. 

Hoekstra werkt aan ‘schokdemper’
Om die dreun te verzachten, werkt de Europese Commissie nu aan een zogenoemde ‘schokdemper’. Volgens bronnen in Brussel gaat het om een mechanisme dat kan worden ingezet zodra de CO₂-prijs te sterk stijgt. Een van de opties is om in de eerste jaren extra gratis uitstootrechten uit te delen, zodat de prijs kunstmatig wordt gedrukt.

Eurocommissaris Wopke Hoekstra komt dinsdag met een concreet voorstel, bevestigde voorzitter Ursula von der Leyen in een brief aan de Europese regeringsleiders. Zij benadrukte dat Brussel wil voorkomen dat “consumenten de rekening betalen voor de groene dadendrang van de afgelopen jaren.”

Toch wil Hoekstra, net als de meeste lidstaten, vasthouden aan de invoeringsdatum van 2027. Over de details wilde hij maandag nog niets zeggen. Het onderwerp is inmiddels ‘chefsache’: donderdag buigen de Europese staatshoofden en regeringsleiders zich over het klimaatdoel voor 2040.

Groene koers onder vuur
Het debat over de nieuwe heffing past in een bredere verschuiving van de Europese politiek. Sinds de laatste verkiezingen is de Commissie opgeschoven naar een centrumrechtse koers. Onder invloed van lidstaten als Italië en Duitsland worden eerdere klimaatplannen van Frans Timmermans herzien of vertraagd.

Zo ligt het Europese verbod op nieuwe auto’s met een verbrandingsmotor per 2035 onder vuur. Ook de omstreden ontbossingswet dreigt te sneuvelen nu een rechtse meerderheid in het Europees Parlement daartegen in verzet komt.

De groene erfenis van Timmermans — ooit het paradepaardje van de Europese Commissie — kraakt aan alle kanten. Waar hij het beleid ontwierp om de uitstoot te verminderen, worstelen zijn opvolgers nu vooral met de sociale en economische gevolgen ervan. Brussel probeert wanhopig te voorkomen dat klimaatambitie omslaat in maatschappelijke onrust.

Of de geplande ‘schokdemper’ die dreun kan voorkomen, zal de komende maanden blijken. Eén ding staat vast: de rekening van de Europese vergroening wordt een heet politiek hangijzer — zeker als die straks zichtbaar wordt aan de pomp.