Advocatenorde corrigeert 'fout': Denk is wel een rechtsstatelijke partij, alle rechtse partijen niet
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) heeft een fout gemaakt in haar jaarlijkse toets van verkiezingsprogramma’s. De partij Denk werd daarin ten onrechte genoemd als partij met voorstellen die strijdig zouden zijn met de rechtsstaat. De uitkomst van hun onderzoek is op nog meer punten opmerkelijk: volgens de advocatenorde blijven slechts vier partijen volledig binnen de grenzen van de rechtsstaat — de Partij voor de Dieren, GroenLinks-PvdA, Denk en Volt. Alle andere partijen, van CDA tot PVV, krijgen minstens één ‘rode kaart’.
De advocatenorde presenteerde maandag haar rechtsstatelijke toets, waarin zij beoordeelt of verkiezingsprogramma’s in lijn zijn met de beginselen van de rechtsstaat. Daarbij werd gemeld dat twaalf van de vijftien partijen voorstellen bevatten die volgens de NOvA strijdig zijn met rechtsstatelijke principes.
Uit nadere controle blijkt dat dit niet klopt. In het rapport, persbericht en de bijbehorende tabel had de NOvA een telfout gemaakt. Daardoor werd een voorstel van Denk ten onrechte aangemerkt als ‘strijdig met de rechtsstaat’.
Zelfs na correctie blijft het beeld somber volgens de advocatenorde. Elf van de vijftien verkiezingsprogramma’s bevatten nog altijd voorstellen die volgens de NOvA niet sporen met de rechtsstaat. Dat is het hoogste aantal sinds het begin van de metingen in 2012, toen slechts twee partijen kritiek kregen. De toets wordt traditioneel gehouden in aanloop naar landelijke verkiezingen. Daarbij kijkt de NOvA onder meer naar grondrechten, machtenscheiding en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
Online is er overigens veel kritiek op het onderzoek van de advocatenorde. Waarom sommige partijpunten wel als geel of rood worden aangemerkt en andere voorstellen juist, leidt tot kritiek.
1. DENK wil zonder waarborgen het Israëlische leger op de lijst van terroristische organisaties te plaatsen.
— Simon Fritschij (@SimonFritschij) October 21, 2025
Geen opmerking van de NOvA.
Een voorstel van PVV om XR en Antifa op de terreurlijst te plaatsen wordt rood beoordeeld vanwege het ontbreken van waarborgen.
Lydia Stoop, fractiemedewerker van de ChristenUnie, uit ook scherpe kritiek op het rapport van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) over de rechtsstatelijkheid van verkiezingsprogramma’s. Volgens Stoop hanteren de opstellers ongelijke maatstaven en nemen veel media de conclusies “te makkelijk en weinig kritisch” over.
Stoop noemt de beoordeling “inconsistent” en wijst op meerdere voorbeelden van willekeur. Zo krijgt het voorstel van de BBB om islamitisch onderwijs te stoppen een rood label, terwijl een vergelijkbaar plan van Volt – om religieus onderwijs niet langer te financieren – helemaal niet wordt genoemd. “Idem voor GL-PvdA,” schrijft Stoop. “Zij willen een acceptatieplicht voor alle scholen. SP wil dit ook en krijgt hiervoor een geel label. GL-PvdA wordt op dit punt totaal niet genoemd en ‘scoort’ vervolgens beter, want één geel label minder.”
Ook bij andere thema’s ziet Stoop dubbele standaarden. Het opheffen van het toetsingsverbod wordt door de NOvA als ‘groen’ beoordeeld, maar als een partij zoals NSC daarbij een constitutioneel hof wil oprichten, kleurt het oordeel ineens geel. “ChristenUnie heeft in haar programma overigens ook opheffing van het toetsingsverbod staan, maar wordt niet genoemd in het rapport en krijgt geen extra groen label waardoor de CU een punt zou mislopen,” aldus Stoop.
Daarnaast stelt zij dat de beoordeling van sommige voorstellen inhoudelijk wringt. Zo noemt de NOvA het plan van DENK om het verbranden van heilige boeken strafbaar te stellen slechts ‘geel’, terwijl Stoop dat “overduidelijk in strijd met de vrijheid van meningsuiting” vindt. Het beperken van abortus daarentegen wordt als ‘rood’ bestempeld, wat volgens haar onterecht is: “Het terugdringen van de wekengrens of het invoeren van een bedenktermijn lijken mij legitieme politieke overtuigingen die niet anti-rechtsstatelijk zijn.”
