Volgens Boot is het debat over box 3 vastgelopen tussen twee kampen. Aan de ene kant staan burgers die het systeem onrechtvaardig vinden en dat ook duidelijk laten merken. Aan de andere kant zijn er economen die het systeem rationeel verdedigen, vooral op basis van transparantie en theoretische gelijkheid. Wat volgens Boot ontbreekt, is aandacht voor de praktijk. “Het gaat nauwelijks over uitvoering, over hoe mensen dit ervaren en over wat het doet met het vertrouwen in het belastingsysteem.”

De kern van de kritiek zit in het principe van de aanwasbelasting. Daarbij wordt belasting geheven over een waardestijging die nog niet is gerealiseerd. Boot schetst een concreet voorbeeld. “Als mijn aandelenportefeuille 50 procent stijgt en dat is 1 miljoen euro, dan moet ik bijna 360.000 euro belasting betalen. Terwijl diezelfde aandelen kort daarna zomaar weer 20 procent kunnen dalen.” Dat voelt voor veel mensen niet alleen wrang, maar ondermijnt ook het vertrouwen. “Ik kan niet zeggen dat ik daar meer vertrouwen van krijg in het belastingsysteem.” 

Theoretisch eerlijk, praktisch wrang
Voorstanders wijzen erop dat belastingheffing bij aanwas en bij realisatie op de lange termijn ongeveer hetzelfde oplevert. Hoogleraar Bas Jacobs benadrukt dat jaarlijkse heffing simpelweg eerder plaatsvindt, maar uiteindelijk tot een vergelijkbaar bedrag leidt. Boot erkent dat punt, maar plaatst er een kanttekening bij. “Zo leven mensen niet.” Mensen denken niet in periodes van twintig jaar, maar in hun huidige financiële ruimte.

Bovendien wijst Boot op een ander risico. Bij een systeem waarin belasting pas wordt geheven bij realisatie, kunnen vermogenden strategisch uitstelgedrag vertonen. Dat is zichtbaar in de Verenigde Staten, waar winsten soms tot aan de dood worden uitgesteld en uiteindelijk nooit worden belast. “Dan krijg je uitstel dat afstel wordt.”

Hoewel sommige vermogens buiten box 3 vallen, ziet Boot belastingontwijking niet als serieuze oplossing. “Dat zijn meestal niet de verstandigste beleggingen.” Volgens hem kost het ontwijken van belasting vaak meer energie en risico dan het oplevert. “Met alle tijd die je erin stopt, bijt je jezelf uiteindelijk in de staart.”

Politiek weet het zelf niet
De Tweede Kamer heeft inmiddels een motie aangenomen waarin staat dat het systeem na enkele jaren moet worden aangepast richting belasting op gerealiseerde winst. Dat vindt Boot logisch, maar hij ziet een groter probleem. “Je kunt niet nu een systeem invoeren waarvan je al zegt dat het twee jaar later weer moet worden veranderd.” Daarmee is volgens hem een nieuw schandaal in de maak, vergelijkbaar met de eerdere spaartaks die sneuvelde bij de Hoge Raad.

Boot pleit daarom voor een andere aanpak. Geen eindeloos gerommel, maar een gerichte opdracht. “Het kabinet moet een taskforce aanwijzen die kijkt naar haalbaarheid en eerlijkheid.” Die groep moet dicht bij het kabinet opereren, met politici van meerdere partijen om draagvlak te creëren. “Dat is cruciaal voor vertrouwen.” Die taskforce kan zich laten adviseren door experts, maar moet zelf met een concreet plan komen. Liefst binnen een jaar. “Dan hoeven we niet te wachten tot 2028, wanneer de volgende rechtszaak onvermijdelijk volgt.”