Bij een selectieve opkomstplicht wordt niet iedereen opgeroepen. In plaats daarvan wordt een bepaalde groep jongeren geselecteerd die mogelijk moet dienen in het leger. Volgens Boswijk is dat scenario niet de eerste stap. Hij benadrukt dat de overheid eerst zal proberen voldoende vrijwilligers te vinden. “Ik hoop dat een verplichting niet nodig is, maar ik kan het niet uitsluiten.”

In de Tweede Kamer leidde het plan tot stevige vragen van oppositiepartijen. Vooral GroenLinks-PvdA, SP en Denk maken zich zorgen over de mogelijke gevolgen voor jongeren.

GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri wilde duidelijkheid over wat een verplichting concreet zou betekenen. “Wat betekent dit voor jongeren?”, vraagt zij. “Krijgen ze een gevangenisstraf als ze niet op komen dagen?” Ook SP-Kamerlid Dobbe vreest dat jongeren uiteindelijk verplicht kunnen worden tot militaire activiteiten. “Ze moeten - of ze willen of niet. Anders krijgen ze straf.”

De partij Denk uitte vergelijkbare zorgen. Volgens die partij bestaat het risico dat jongeren zonder motivatie worden gedwongen om zich bij het leger aan te sluiten.

Volgens Boswijk is een verplichte oproep voorlopig niet aan de orde. De staatssecretaris verwacht dat Defensie voldoende vrijwilligers kan aantrekken. Hij wijst onder meer op een groeiend aantal aanmeldingen voor het reservistenprogramma. Volgens hem heeft de recente deelname van koningin Máxima aan een reservistentraject daarbij geholpen.

Boswijk hoopt dat er een bredere maatschappelijke mentaliteit ontstaat waarin mensen vrijwillig bijdragen aan defensie. “Ik hoop dat er een cultuur zal ontstaan dat mensen staan te popelen om een steentje bij te dragen.” Tegelijk zegt hij dat Defensie weinig heeft aan mensen die zonder motivatie in dienst moeten. Hij benadrukt dat hij ook “geen zin” heeft in gedemotiveerde militairen.

Mocht het aantal vrijwilligers toch onvoldoende blijken, dan wil het kabinet eerst lichtere maatregelen invoeren voordat een echte opkomstplicht wordt overwogen.

Volgens Boswijk zal dat in verschillende stappen gebeuren. De eerste stap is een vrijwillige enquête onder jongeren. Daarna kan een verplichte vragenlijst volgen. Als dat nog steeds niet genoeg oplevert, kan een verplicht gesprek worden ingevoerd en eventueel een verplichte medische keuring. Pas daarna zou een selectieve opkomstplicht aan de orde komen. “Het gaat in stapjes en we springen niet in een keer van de kelder naar de zolder.”