Volgens bronnen binnen de Europese Commissie zouden nieuwe lidstaten wel toetreden tot de EU, maar tijdelijk geen vetorecht krijgen op belangrijke beleidsterreinen. Het gaat onder meer om buitenlands beleid en andere dossiers waar unanimiteit nodig is, zoals belastingen. Brussel wil daarmee voorkomen dat nieuwe lidstaten meteen onevenredig veel invloed krijgen op gevoelige besluiten. Tegelijk wil de EU haar uitbreidingsagenda voor het einde van dit decennium versnellen.

Montenegro geldt als koploper onder de kandidaat-landen. Het land wil in 2028 de 28e lidstaat van de Europese Unie worden. De toetredingsgesprekken zijn de afgelopen maanden opgevoerd.

Er wordt inmiddels technisch gewerkt aan het toetredingsverdrag. Dat wijst op vooruitgang na meer dan tien jaar onderhandelen. Ook Moldavië en verschillende landen op de Westelijke Balkan worden genoemd in de discussie. Voor Brussel draait het om geleidelijke integratie. Nieuwe landen zouden stap voor stap meer bevoegdheden krijgen.

Ook rond Oekraïne wordt nagedacht over een tussenmodel. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft voorgesteld om Oekraïne een aparte status te geven als ‘geassocieerd lid’.

In een brief aan leiders in Brussel stelde Merz dat Oekraïne dan kan deelnemen aan EU-toppen en ministeriële vergaderingen, maar zonder stemrecht. Hij noemde dit passend bij ‘de bijzondere situatie van Oekraïne, een land in oorlog’. Volgens Merz kan zo’n model ook helpen bij vredesinspanningen. Oekraïne zou daarnaast vertegenwoordigers zonder stemrecht naar EU-instellingen kunnen sturen en profiteren van een uitgebreid kader voor wederzijdse steun.