De datakluis werd in 2019 ingericht. Daarna verdween deze jarenlang uit beeld binnen het ministerie. Pas in de zomer van 2025 werd de digitale omgeving naar eigen zeggen opnieuw ontdekt. Dat is politiek gevoelig, omdat documenten uit de kluis mogelijk van belang waren voor het parlementaire onderzoek naar het fraudebeleid.

Binnen de Belastingdienst is in de tussenliggende jaren bovendien op verschillende momenten gesproken over de vraag of de informatie uit de kluis moest worden betrokken bij het onderzoek. Het bewust achterhouden van relevante informatie voor een parlementaire enquêtecommissie kan een ambtsmisdrijf opleveren.

Accountantsbureau BDO heeft een eerste onderzoek uitgevoerd naar de gang van zaken. Daaruit blijkt volgens het kabinet niet dat ambtenaren doelbewust informatie hebben achtergehouden.

Eerenberg gebruikte dat donderdag in het Kamerdebat als argument om voorlopig geen aangifte te doen. Een deel van de oppositie vindt die conclusie te voorbarig. Volgens deze partijen is weliswaar niet bewezen dat sprake was van opzet, maar evenmin vastgesteld dat bewust handelen kan worden uitgesloten. Onder meer DENK en SP willen daarom dat er een strafrechtelijk onderzoek komt.

Eerenberg wil daar op dit moment niet aan. “De lat voor het strafrecht ligt hoog. En ik sta in beginsel achter, of voor, mijn ambtenaren”, zei de staatssecretaris. Hij vreest bovendien dat een strafrechtelijk onderzoek gevolgen heeft voor het verstrekken van informatie aan het parlement. “Dan wordt mijn contact met uw Kamer ook niet meer zo makkelijk.”

Of er in de Tweede Kamer uiteindelijk een meerderheid komt voor een oproep tot aangifte, is nog niet duidelijk. Niet alle oppositiepartijen waren bij het debat aanwezig.

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA kiezen voorlopig dezelfde lijn als het kabinet. Zij willen eerst het vervolgonderzoek van BDO afwachten. Op basis van de uitkomsten kan volgens Eerenberg opnieuw worden bekeken of een gang naar het Openbaar Ministerie nodig is.

Wel komt het kabinet tegemoet aan kritiek op de onafhankelijkheid van het onderzoek. Het vervolgonderzoek van BDO wordt verder op afstand van het ministerie van Financiën geplaatst. Eerenberg erkende dat op dat vlak verbetering mogelijk is. Naast het accountantsbureau gaat ook een commissie onder leiding van voormalig Tweede Kamerlid Senna Maatoug onderzoek doen naar de gebeurtenissen rond de datakluis.

Kamer wist in 2019 van bestaan kluis
De datakluis zelf was niet vanaf het begin geheim. De Tweede Kamer werd in 2019 geïnformeerd over het bestaan ervan. De Belastingdienst had destijds een achterstand bij het verwijderen en opschonen van bestanden. Dat hing samen met nieuwe regels voor privacy. Documenten werden daarom ondergebracht in een afgesloten digitale omgeving. Medewerkers konden vervolgens niet meer zonder meer bij deze bestanden.

Daarna raakte de kluis intern echter jarenlang buiten beeld. Dat roept vragen op omdat ondertussen een zwaar parlementair onderzoek werd uitgevoerd naar het fraudebeleid en de toeslagenaffaire. Een deel van de 25 miljoen documenten had mogelijk relevant kunnen zijn voor dat onderzoek.

Palmen biedt excuses aan
In de zomer van 2025 werd het toenmalige kabinet-Schoof geïnformeerd over het opnieuw aantreffen van de datakluis. De Tweede Kamer hoorde daar pas in april over van staatssecretaris Sandra Palmen van Toeslagen. Palmen erkent dat zij eerder actie had moeten ondernemen. “Ik heb op een aantal momenten niet gehandeld terwijl ik dat wel had moeten doen. Ik reken mijzelf dat enorm aan. Daarvoor bied ik mijn oprechte excuses aan.”

Volgens het kabinet heeft de kwestie geen financiële gevolgen voor ouders die slachtoffer werden van het toeslagenschandaal. De hersteloperatie zou door de vondst niet veranderen. “Het verandert niets aan de hersteloperatie”, aldus Palmen.

Voorlopig blijft daarmee vooral de vraag centraal hoe een digitale omgeving met miljoenen documenten jarenlang uit beeld kon verdwijnen en waarom deze informatie niet eerder bij het parlementaire onderzoek terechtkwam. Het vervolgonderzoek van BDO en het onderzoek van de commissie-Maatoug moeten daar meer duidelijkheid over geven.