Het antwoord (of het gebrek daaraan) is veelzeggend. Burgers en raadsleden worden geconfronteerd met honderden asielzoekers in voormalige hotels, terwijl de formele procedures die ons ruimtelijke ordeningsrecht beschermen, worden omzeild. Geen transparante vergunningtrajecten, beperkte of geen inspraak, en een raad die opvallend stil blijft terwijl de lasten wél bij de inwoners neerkomen.

Geen administratief detail
Dit is geen administratief detail. Dit is het buiten spel zetten van lokale democratie. De Omgevingswet en bestemmingsplannen bestaan niet voor niets: ze garanderen dat ingrijpende veranderingen in onze leefomgeving – met mogelijke gevolgen voor veiligheid, verkeer, overlast en voorzieningen – worden getoetst, met inspraak van omwonenden en controle door de volksvertegenwoordiging. Wanneer hotels stilletjes worden omgetoverd tot opvanglocaties zonder de vereiste vergunningen, wordt die democratische rem losgelaten. Den Haag (via de spreidingsdwang en COA) en het lokale college bepalen dan samen wat er gebeurt, terwijl de Haarlemmermeerder mag betalen en verder zwijgen.

Hetzelfde patroon zagen we in Loosdrecht (Wijdemeren), waar de tijdelijke burgemeester op eigen houtje – en met grote snelheid – een besluit nam om noodopvang voor asielzoekers in te richten in het deels leegstaande gemeentehuis. Inwoners voelden zich overvallen, er ontstond fors protest, en de burgemeester bood later excuses aan voor de overrompelende aanpak. Ook daar werden procedures en draagvlak opzijgeschoven ten faveure van  overheidscoërcie.

Asieldwang versterkt woningnood
BVNL vroeg in Haarlemmermeer ook naar aantallen, nationaliteiten, demografische samenstelling, overlastsignalen, kosten en de achterstand op taakstellingen. Terechte vragen in een gemeente die al ruim boven de spreidingsopgave zit (ruim 1.150 plaatsen) en te maken heeft met woningnood voor eigen inwoners. Statushouders die voorrang krijgen op de woningmarkt verergeren de druk, terwijl de eigen wachtlijsten oplopen. En de rekening? Die ligt deels bij de gemeente, met onduidelijkheid over volledige dekking door het Rijk. Het is sowieso de belastingbetaler die hiervoor opdraait.

Stilgehouden crisis
Dit patroon is landelijk bekend, maar speelt lokaal extra wrang. Op het platteland leiden nieuwe opvanglocaties tot zichtbare protesten omdat dorpen voelen dat ze “overvallen” worden. In een grotere gemeente als Haarlemmermeer – met Schiphol en een meer verstedelijkt profiel – gebeurt het geruislozer: via tijdelijke constructies, hotelcontracten en creatieve interpretaties van regels. Het resultaat is hetzelfde: inwoners hebben weinig te zeggen. Participatie is vaak een formaliteit achteraf, of helemaal afwezig.

Het college beroept zich waarschijnlijk op noodzaak, rijksopdrachten of tijdelijke vrijstellingen. Maar nood breekt wet alleen in echte crisissen, niet in een structureel beleid waarbij de instroom hoger blijft dan de uitstroom en gemeenten jarenlang onder druk staan. En mogen we van het kabinet eigenlijk wel spreken van een asielcrisis, of is dat nog steeds taboe?! 

Overheid schendt eigen regels
Regels gelden voor iedereen – voor een nieuw bedrijfspand, een woninguitbreiding of een kinderdagverblijf. Waarom gelden ze niet, of worden ze soepel opzijgeschoven, als het om asielopvang gaat?

Dit is geen rechtsstatelijk bestuur meer, maar bestuur bij uitzondering. Het ondermijnt het toch al broze vertrouwen in de lokale democratie verder. Waarom zouden inwoners nog meedenken of stemmen als de grote lijnen toch in achterkamers worden bepaald, buiten de vergunningprocedures en de raad om?

Verzet is noodzaak
Gelukkig blijft verzet bestaan. BVNL gaat meedoen aan de herindelingsverkiezingen in de nieuwe gemeente Hilversum (de fusie met Wijdemeren) in november. Juist in die regio, waar Loosdrecht laat zien hoe snel lokale zeggenschap kan worden uitgehold, is een krachtige lokale stem hard nodig.

Haarlemmermeer is misschien niet “vol” in absolute zin, maar wel vol met prioriteiten: betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen, veilige buurten, betaalbare zorg en leefbaarheid. Asielopvang zonder fatsoenlijke procedures en draagvlak ondermijnt precies dat. Het is tijd dat het college niet alleen vragen beantwoordt, maar ook de regels, de raad en de inwoners serieus neemt. Lokale democratie is geen luxe die je even kunt omzeilen als Den Haag roept. Het is de kern van goed bestuur.​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​