De Kamer reageerde geschokt toen het bestaan van de datakluis bekend werd. De opslag bevatte informatie over de fraudeaanpak en de behandeling van ouders met kinderopvangtoeslag. Die stukken hadden wettelijk moeten worden gedeeld met twee parlementaire onderzoekscommissies. Dat gebeurde niet, waardoor deze commissies hun werk niet volledig konden doen, meldt Trouw.

Niet toevallig gevonden
Staatssecretarissen Eelco Eerenberg en Sandra Palmen verklaarden in mei dat de datakluis ‘bij toeval’ was ontdekt. Zij wezen ook op een ‘technische fout in de zoeksoftware’. De reconstructie van BDO geeft een ander beeld. De gegevens werden in 2019 in opdracht van de ambtelijke leiding in een afgeschermde omgeving geplaatst.

Veel bestanden voldeden niet aan de privacywet AVG. De Belastingdienst zette de stukken in een archiefbestand om een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens te voorkomen. In 2020 vroeg de Parlementaire Onderzoekscommissie Kinderopvangtoeslag alle relevante informatie op. Een ambtenaar waarschuwde dat de kluis documenten bevatte waar de commissie om vroeg.

Toch bleef de opslag gesloten en onvermeld vanwege de ‘organisatorische complexiteit’. BDO noemt die keuze ‘niet terecht’. Door informatie niet aan de Kamer en de enquêtecommissie te geven, zijn volgens het rapport de Grondwet en de Wet op de parlementaire enquête overtreden.

Ministerie ontkent opzet
De staatssecretarissen zeggen dat er ‘op dit moment’ geen aanwijzingen zijn dat de kluis ‘met opzet’ buiten beeld is gehouden. Het ministerie ontkent daarmee kwade trouw. De gang van zaken roept herinneringen op aan de memo-Palmen.

Sandra Palmen waarschuwde in 2017 intern dat de Belastingdienst onrechtmatig handelde tegen ouders met kinderopvangtoeslag. De ambtelijke top ontkende lange tijd dat deze memo bestond. Pas in 2020 kwam het document via een parlementaire commissie naar buiten.

Originele gegevens nog aanwezig
Het ministerie stelde zes jaar lang dat oorspronkelijke e-mails, spreadsheets en fraudelijsten niet meer bestonden. In de datakluis blijken echter ook onbewerkte historische brongegevens te staan. Daaronder vallen gegevens over discriminerende selectiecriteria. Deze informatie werd zonder wettelijke basis gedeeld met overheidsdiensten en particuliere organisaties, waaronder banken.

Ook bevat de opslag communicatie over de Caf-zaken. Daarbij werden groepen ouders gezamenlijk als fraudeur behandeld, zonder individuele beoordeling. Nationaliteit, geloof of postcode konden een rol spelen bij het fraudelabel. Verder zijn persoonsdossiers gevonden die mogelijk antwoorden geven aan gedupeerde burgers en ondernemers.

Externe commissie krijgt toegang
Het kabinet heeft een onafhankelijke commissie ingesteld die alle documenten mag bekijken. De leiding ligt bij voormalig GroenLinks-Kamerlid Senna Maatoug. Zij zat tot 2024 in een van de enquêtecommissies die de stukken niet kreeg. De Kamer vindt dat de informatievoorziening het vertrouwen opnieuw heeft beschadigd.

Voormalig NSC-fractieleider Pieter Omtzigt reageerde fel. ‘Ongelofelijk! De belastingdienst wist intern dat ze de grondwet overtrad door de documenten niet aan de Kamer te leveren en schreef dat gewoon op.’ Zijn conclusie luidde: ‘Zo kan een parlementaire democratie nooit functioneren.’