Het gaat om een aanpassing van het besluit dat regelt wanneer asielzoekers mogen werken. In de beslisnota van 12 oktober adviseren de ambtenaren de minister om het UWV alvast opdracht te geven voor de voorbereidingen, nog voordat de Raad van State zijn advies over het besluit heeft gegeven. Het UWV had laten weten dat het „voor 6 november de opdracht” moest krijgen om de nieuwe regels op 1 juli 2027 te kunnen invoeren.

De ambtenaren zagen weinig risico. Zij schatten de kans dat de Raad van State het besluit fundamenteel verandert „gering” in. Daartegenover zou „eerdere toegang van asielzoekers tot de arbeidsmarkt zwaar wegen”, schrijven ze, omdat er al vertraging was opgelopen.

Minister kiest het omgekeerde
Op 6 november, de uiterste datum die het UWV noemde, schreef Vijlbrief de Tweede Kamer iets anders. „Ik heb UWV gevraagd om de implementatie hiervan op te schorten en geen onomkeerbare stappen te nemen, totdat de regelgeving definitief is”, staat in zijn brief.

Waarom hij het advies van zijn ambtenaren niet volgt, legt de brief niet uit. Een minister mag van zo'n advies afwijken. Volgens Vijlbrief kunnen de nieuwe regels nog steeds op 1 juli 2027 ingaan, maar alleen als de tekst na het advies van de Raad van State niet verandert.

Wat de keuze kost, is onbekend. Over de kosten van een vroege start schreven de ambtenaren: „Hoe groot de extra financiële kosten zullen zijn, is nu nog niet in te schatten.” Wat het uitstel kost, staat in geen van beide stukken.

Oude regels blijven langer gelden
Intussen gaat de deur gewoon open. Sinds 12 juni geldt het Europese Migratiepact, met een wachttijd van zes maanden voordat asielzoekers mogen werken. Vanaf 12 december mogen de eerste asielzoekers onder die regels aan de slag, als hun werkgever een werkvergunning heeft.

Tot het nieuwe besluit ingaat, blijven de oude regels gelden. Een asielzoeker heeft dan geen burgerservicenummer nodig voor een werkvergunning, en die vergunning kan tot twaalf maanden gelden. Volgens de brief kan het UWV zo'n lopende vergunning niet intrekken als bij de aanvraag geen burgerservicenummer bekend was. Dat geldt ook voor asielzoekers die volgens het Pact juist zouden moeten worden uitgesloten.

Onder het nieuwe besluit wordt dat strenger: een vergunning zonder burgerservicenummer geldt dan hoogstens drie maanden. Tegelijk gaat de wachttijd voor asielzoekers met een grote kans op een verblijfsvergunning omlaag naar drie maanden. Dat staat in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA.

Motie JA21 van tafel
In dezelfde brief legt Vijlbrief een aangenomen motie van JA21-Kamerlid Estelle Ceulemans naast zich neer. Zij wil dat het kabinet elk kwartaal vaststelt uit welke landen asielzoekers weinig kans op asiel hebben, en die groep uitsluit van werk. „De uitvoering van de motie is juridisch dan ook niet mogelijk”, schrijft de minister, met een verwijzing naar Europese regels. NieuwRechts schreef daar eerder over.

In maart klonk Vijlbrief nog anders. „Het is belangrijk dat mensen met een grote kans op asiel zo snel mogelijk mee kunnen doen”, zei hij toen. Het besluit ligt nu bij de Raad van State. Het UWV wacht tot dat advies er is.