Het gaat om veel geld. Het nieuwe financieringsstelsel voor de kinderopvang kost vanaf 2029 ongeveer 9 miljard euro per jaar. Omdat dat geld naar kinderopvangorganisaties gaat, moet het voldoen aan de Europese regels voor staatssteun. Gaat dat mis, dan moet het geld worden teruggehaald bij die organisaties, schrijft het kabinet.

Om dat te voorkomen kiest het kabinet voor een zogeheten dienst van algemeen economisch belang. Dat is een Europese constructie waarmee een overheid een sector mag financieren zonder vooraf toestemming te vragen aan Brussel. Een deel van de sector is daar niet blij mee: organisaties vrezen voor hun ondernemerschap en hun investeringen.

Gesprekken met Brussel
Achter de schermen voerde het ministerie van Sociale Zaken sinds 2024 informele gesprekken met ambtenaren van de Europese Commissie over het stelsel. FVD-Kamerlid Van Houwelingen wilde weten wat daar is gezegd. Hij vroeg om alle correspondentie en verslagen.

Die krijgt hij maar half. In een beslisnota van eind oktober adviseren ambtenaren de minister om drie eigen voorbereidende notities van het ministerie naar de Kamer te sturen. Over de andere kant van het gesprek is de nota duidelijk: ‘De reactie en het oordeel van de ambtenaren met wie gesproken wordt, worden dan ook niet openbaar gemaakt.’ Aartsen tekende de nota maandagochtend af met twee woorden: ‘MWP akkoord.’

In een van de notities die de Kamer wel kreeg, is een standpunt van de Commissie-ambtenaren weggelakt, erkent Aartsen in zijn antwoord aan de Kamer.

Zwaarwegend belang
De beslisnota zegt er zelf bij dat zo’n weigering niet zomaar mag. Dat kan volgens de Grondwet ‘alleen als concreet kan worden aangetoond dat openbaarmaking schade toebrengt aan een zwaarwegend belang, zoals de betrekkingen met de Europese Unie’.

Welke concrete schade openbaarmaking zou aanrichten, staat niet in het antwoord aan de Kamer. Daar staat alleen: ‘Het kabinet verstrekt geen informele communicatie met de Europese Commissie.’ En: ‘Het is in het belang van de staat om de mogelijkheid open te houden om informele en verkennende gesprekken te voeren.’ Informele gesprekken zijn volgens het kabinet niet meer mogelijk als de kans bestaat dat ze later toch openbaar worden.

‘Hieruit is gebleken’
Toch gebruikte het ministerie de uitkomst van die geheime gesprekken al eerder als argument. In september 2025 schreef de toenmalige staatssecretaris aan de Kamer: ‘SZW heeft over deze aspecten informele gesprekken gevoerd met ambtenaren van de Europese Commissie. Hieruit is gebleken dat er in het nieuwe financieringsstelsel een risico is op ongeoorloofde staatssteun.’

Het kabinet onderbouwt zijn keuze voor het stelsel dus mede met wat Brussel informeel liet weten. Wat Brussel precies liet weten, mag de Kamer niet controleren.

‘U zult mij moeten controleren’
In het debat van 7 oktober botsten Aartsen en Van Houwelingen er al over. Van Houwelingen diende een voorstel in om alle correspondentie met de Commissie met de Kamer te delen, desnoods vertrouwelijk. Aartsen ontraadde dat. ‘Het is heel ongebruikelijk om dat openbaar te maken,’ zei hij.

‘Dat is het belang van de staat,’ hield hij Van Houwelingen voor. Informele contacten met de Commissie deelt het kabinet niet met de Kamer, ‘een lijn die al op allerlei andere dossiers zo gaat’. En: ‘U zult mij moeten controleren op wat ik doe.’ Het voorstel van Van Houwelingen werd op 13 oktober verworpen.

Geen formele toestemming
Formeel heeft het kabinet Brussel ook niet nodig. Er is nooit formeel contact geweest met de Commissie over het risico op staatssteun, bevestigt het kabinet. Dat hoeft ook niet: de kinderopvang wordt in de Europese regels voor zulke diensten met name genoemd. ‘Wij hoeven geen formele toestemming te vragen aan Brussel,’ zei Aartsen in het debat.

De Raad van State vindt de keuze voor deze constructie begrijpelijk, maar plaatst vragen bij de uitwerking. Het adviesorgaan raadt het kabinet aan juist wél met de Commissie te overleggen, over ‘een meer op maat gesneden regeling’.

Wat de Commissie-ambtenaren tot nu toe van het stelsel vinden, blijft binnen het ministerie. Aartsen zelf vindt de nadruk op Brussel overdreven. ‘Wij moeten niks van Brussel,’ zei hij tegen Van Houwelingen. ‘Het enige wat we moeten doen, is ervoor zorgen dat als we belastinggeld uitgeven dat netjes gebeurt.’