De grondwetswijziging werd aangenomen met 292 stemmen voor en 51 tegen. Daarmee is een belangrijke juridische hindernis weggenomen. Tot nu toe biedt de Zweedse grondwet burgers die hun nationaliteit hebben verkregen een vergaande bescherming tegen het intrekken daarvan.

Die bescherming wordt nu versoepeld voor mensen die naast de Zweedse ook een andere nationaliteit hebben. Burgers met uitsluitend de Zweedse nationaliteit vallen niet onder de nieuwe mogelijkheid. Zo moet worden voorkomen dat mensen staatloos worden.

Nationaliteit afpakken na zware misdrijven
De nieuwe grondwetsbepaling maakt het mogelijk om het staatsburgerschap in twee situaties in te trekken. De eerste betreft mensen die hun Zweedse nationaliteit op onjuiste gronden hebben gekregen, bijvoorbeeld door valse informatie te verstrekken.

De tweede mogelijkheid geldt voor mensen die zijn veroordeeld voor misdrijven die de 'vitale belangen' van Zweden ernstig schaden. Welke strafbare feiten daar precies onder vallen, moet nog in een afzonderlijke wet worden vastgelegd.

De regering van premier Ulf Kristersson onderzoekt al langer hoe Zweden de nationaliteit kan afnemen van mensen met een dubbele nationaliteit die betrokken zijn bij zware georganiseerde criminaliteit. Daarvoor was eerst een grondwetswijziging nodig.

Nieuwe regering moet regels uitwerken
De wijziging treedt op 1 januari 2027 in werking. Dat betekent echter niet dat Zweden vanaf die datum automatisch nationaliteiten kan intrekken. Het parlement moet eerst een gewone wet aannemen waarin de voorwaarden en procedures worden geregeld.

Die taak komt waarschijnlijk bij een nieuwe regering te liggen. Zweden verkeert sinds de parlementsverkiezingen van 13 september in een politieke overgangsperiode. Kristersson leidt voorlopig een demissionair kabinet, terwijl de partijen onderhandelen over een nieuwe coalitie.

Voor een wijziging van de Zweedse grondwet zijn twee parlementaire stemmingen nodig, met daartussen verkiezingen. De eerste stemming vond plaats op 20 mei. Met het tweede besluit van woensdag is die procedure afgerond.

De grondwetswijziging kreeg steun van onder meer de gematigd conservatieven, de sociaaldemocraten en de immigratiekritische Zwedendemocraten. De Linkse Partij en de Groenen stemden tegen.

Waarschuwing voor twee soorten burgers
Niet iedereen is tevreden met de nieuwe bevoegdheid. Mensenrechtenorganisatie Civil Rights Defenders waarschuwt dat het onderscheid tussen burgers met één en met meerdere nationaliteiten de rechtsgelijkheid kan aantasten.

„In de praktijk zou het voorstel twee soorten Zweeds staatsburgerschap creëren: één dat stevig beschermd is en één dat zwak en voorwaardelijk is. Dat roept ernstige vragen op over gelijkheid voor de wet”, zegt jurist Aida Samani van de organisatie.

Volgens Samani zijn de voorgestelde regels te ruim geformuleerd. Zij vreest dat toekomstige regeringen de bevoegdheid kunnen gebruiken in situaties waarvoor deze oorspronkelijk niet was bedoeld. Ook waarschuwt ze dat mensen met twee nationaliteiten terughoudender kunnen worden om zich politiek uit te spreken.

Voorstanders zien de wijziging juist als een manier om op te treden tegen personen die ernstige schade aan Zweden toebrengen of hun staatsburgerschap door bedrog hebben verkregen.

Het Zweedse parlement heeft woensdag ook andere grondwetswijzigingen aangenomen. Zo wordt het recht op abortus grondwettelijk vastgelegd en komt er meer ruimte om de vrijheid van vereniging te beperken bij organisaties die zich bezighouden met ernstige criminaliteit.

De belangrijkste vraag rond het staatsburgerschap blijft voorlopig onbeantwoord: welke misdrijven zijn ernstig genoeg om iemand zijn Zweedse nationaliteit af te nemen? Daarover moet de volgende regering de knoop doorhakken.