Al in september 2022 werd bekend dat de Europese Unie een uitzonderingsregeling voor Nederlandse boeren gaat afschaffen. Dankzij deze regeling mochten Nederlandse boeren  jarenlang meer mest uitrijden ('derogatie') dan andere Europese boeren. Maar vorig jaar besloot de EU dat de Nederlandse boeren vanaf 2026 onder dezelfde regels moet gaan opereren als alle andere boeren. 

Maar dit zou niet in één keer te hoeven gebeuren. Anders zouden boeren namelijk plotseling met een groot mestoverschot kampen, wat een grote financiële klap tot gevolg zou hebben. De Europese Unie stelde daarom een stapsgewijze afbouwfase voor, waarbij de boeren vanaf 1 januari 2024 minder mest mochten gaan uitrijden, totdat ze vanaf 2026 bij de gewenste hoeveelheid zouden aankomen. Er werd bovendien compensatie voor de boeren aangekondigd.

Vervroegde afbouwfase
Maar vrijdag bracht Landbouwminister Piet Adema (ChristenUnie) slecht nieuws. De Europese Commissie is al langer ontevreden over de waterkwaliteit in landbouwgebieden in Nederland, en wil daarom vaart maken met de afschaffing van de uitzonderingsregeling  voor Nederlandse boeren. Adema is daarom gesommeerd om de beperking al vanaf 1 januari 2023 in te voeren, in plaats van een jaar later, per 1 januari 2024. Boeren zijn witheet: "De EU heeft Adema bij de ballen, en ons ook."

Maar dat is niet het enige. Het kabinet blijkt namelijk al halverwege december een brief van de Europese Commissie te hebben ontvangen over deze vervroegde afbouwfase. Maar minister Adema heeft de Kamer toen niet destijds geïnformeerd. Volgens Wilders heeft het kabinet de Tweede Kamer voorgelogen: 'Leugens en bedrog. Kamer voorgelogen en boeren voor de gek gehouden.'

"Boeren nog erger schofferen"
BBB-leider Caroline van der Plas is woest over de gang van zaken. In een commissiedebat wil ze meteen weten waarom de Tweede Kamer niet tijdig is geïnformeerd over de vervroegde afbouwfase. Met de gebrekkige informering vindt Van der Plas dat het kabinet de uitvoering van het nieuwe beleid onmogelijk heeft gemaakt. Ze vreest dat de schuld hiervan uiteindelijk bij de boeren zal worden neergelegd.

Van der Plas begint: "Als je de boeren weg wilt hebben, kun je dat op allerlei manieren doen. Dat kun je doen via verboden, via onteigening, via demoniseren, of je doet het via onmogelijke regelgeving. En die laatste weg is eigenlijk het makkelijkste. Je zorgt ervoor dat het beleid niet uitvoerbaar is, wijst daarna steeds met een beschuldigende vinger - bijvoorbeeld over natuur die geen dag meer kan wachten - en voeg daar kostprijsverhogende maatregelen aan toe, net zo lang tot zelfs de laatste doorzetter het bijltje erbij neergooit."

Ze vervolgt: "Nou, ik zou zeggen: gefeliciteerd. Elke keer weer denk ik dat we de boeren toch echt niet nog erger kunnen schofferen. Maar jawel, het kan. De brief van de Europese Commissie van 19 december was meer dan duidelijk. De brief had overal alarmbellen moeten doen afgaan. Die brief had er bij de ambtenaren voor moeten zorgen dat de minister onmiddellijk werd geïnformeerd. Die graf had bekend moeten zijn voor het tweeminutendebat op 20 december. Vreemd genoeg was de minister niet op de hoogte, maar Kamerlid De Groot (D66) kennelijk wel. Ik wil weten: hoe kan het dat de minister niet op de hoogte was?"

Vragen over nut EU-maatregel
Van der Plas vraagt zich überhaupt af of de afschaffing van de derogatie wel zo zinvol gaat zijn voor de natuurbescherming. In de Kamerbrief van afgelopen vrijdag schreef Adema namelijk dat "we niet voldoende data hebben om de met nutriënten 'verontreinigde' gebieden op de juiste wijze te kunnen aanwijzen".

Van der Plas wil daarom weten: "Weet de Europese Commissie dit wel? En hoe is het belang van de Nederlandse ondernemers bepleit? De Wageningen Universiteit heeft bijvoorbeeld al aangegeven dat het opheffen van derivatie waarschijnlijk geen milieuvoordeel met zich meebrengt. In 2020 is daarvoor al gewaarschuwd."

Van der Plas vervolgt: "Er is een onderzoek van Herman de Boer van Wageningen Universiteit waar klip-en-klaar in staat dat bij het afschaffen van de derogatie en het aanwenden van kunstmest de nitraatuitspoeling juist veel groter zal zijn. En heeft de minister dit besproken met de Europese Commissie, en wat was de reactie daarop?"

'De brief van 19 december liet geen ruimte voor interpretatie. Het was klip-en-klaar. Het overgangsjaar werd duidelijk niet geaccepteerd. [..] Hoe is het belang van de Nederlandse ondernemers in Brussel bepleit?' - @lientje1967 in het #LNVdebat met Adema over #derogatie 2/2 pic.twitter.com/ywbC4sp47b

— BBB BoerBurgerBeweging 🍀🍀🍀 (@BoerBurgerB) January 25, 2023