Het gekozen burgemeesterschap is al jarenlang een onderwerp van gesprek in de publieke debat. Helemaal vreemd dit niet: Nederland is het laatste bastion van Europa zonder gekozen burgemeester. Volgens de huidige procedure wordt de burgemeester benoemd door de gemeenteraad. Maar op deze werkwijze komt steeds meer kritiek, omdat er regelmatig een burgemeester wordt benoemd in een gemeente waar zijn/haar politieke partij nauwelijks aanhang heeft.

De voorbeelden stapelen zich opeen. Bij de laatste nationale verkiezingen in maart 2021 pakte de PvdA 9 van de 150 zetels: zo’n 6 procent. Maar wat opvalt, is dat de PvdA wel maar liefst 32 procent van alle burgemeesters in Nederland levert. Het CDA komt uit op soortgelijk percentages. In totaal hebben VVD, CDA en PvdA maar liefst 83 procent van alle burgemeesters in handen, schreef Algemeen Dagblad in 2018.

Ook D66 lijkt steeds vaker de loterij te winnen. In april is er een D66-Kamerlid, Marijke van Beukering, benoemd tot de nieuwe burgemeester van Nieuwegein. Maar daar heeft bij de laatste verkiezingen slechts 6 procent van de inwoners op D66 gestemd. In Nunspeet, met nul D66-zetels in de raad, is er eveneens een nieuwe D66-burgemeester benoemd. En Schiedam heeft nu een tijdelijke D66-burgemeester, terwijl D66 daar pas de vijfde partij is.

Het andere uiterste is er ook. Zo heeft de PVV - in de afgelopen vijftien jaren steevast de tweede of derde partij van het land - nog nooit een burgemeester mogen leveren. "PVV'ers kunnen in de praktijk geen burgemeester worden," concludeerde PVV-Kamerlid Martin Bosma recent. "PVV'ers mogen wel belasting betalen, maar niet meebeslissen over de besteding ervan. Wel taxation, maar geen representation."

Meeste Nederlanders zijn voor gekozen burgemeester
Nu blijkt uit een peiling van I&O Research dat de meeste Nederlanders wel een gekozen burgemeesterschap zien zitten. Maar liefst 54 procent is voor. Wel is dit een daling van tien procent ten opzichte van 2019, voegt het onderzoeksbureau eraan toe. Vooralsnog is onduidelijk waardoor dit komt.

De peiling maakt onderdeel uit van en bredere bevraging over referenda. Hierin komt naar voren dat de meeste Nederlanders voor een bindend referendum zijn. Vooral op rechts is deze optie populair. Lees nu meer!