De Russische inval bijna drie jaar geleden bracht het hele land op de been. Oekraïners, van soldaten tot gewone burgers, stonden op om hun land te verdedigen. “De moed en eenheid in die eerste weken waren ongekend,” vertelt journalist Dmytro Filimonov in gesprek met The Free Press. “Mensen gaven bloemen aan soldaten en blokkeerden tanks met hun voertuigen. Het voelde alsof we samen onoverwinnelijk waren.” Binnen een maand verdreef Oekraïne de Russische troepen uit de regio Kyiv.

Nu, bijna drie jaar later, is die eenheid vervangen door uitputting. De oorlog sleept zich voort, met miljoenen gewonden en doden aan beide kanten. “De vroege euforie heeft plaatsgemaakt voor wanhoop,” zegt Dmytro bij The Free Press. “Mensen zijn moe. Ze willen dat het stopt.”

De kosten van de oorlog zijn enorm. Russische troepen blijven oprukken, terwijl Oekraïne steeds meer moeite heeft om zijn leger gevuld te houden. Volgens Dmytro worden mannen willekeurig van de straat geplukt om naar het front te worden gestuurd, vaak zonder fatsoenlijke training of uitrusting. “Veel mensen durven nauwelijks hun appartement te verlaten uit angst om opgeroepen te worden.”

Angst om te spreken
Ondanks de groeiende roep om vrede, heerst er in Oekraïne een cultuur van stilte. “Als je publiekelijk oproept tot onderhandelingen, word je al snel weggezet als verrader,” legt Dmytro uit. Zelf heeft hij dit aan den lijve ondervonden. In 2014 werd hij, na een bezoek aan door Rusland gesteunde separatistische gebieden, op een zwarte lijst gezet als “vijand van Oekraïne”. Dit leidde tot beperkingen in zijn werk en urenlange ondervragingen aan de grens. “Oorlog voedt paranoia,” zegt hij bij The Free Press. “Iedereen is bang voor de vijand binnenin.”

Die angst maakt open discussie onmogelijk. “De officiële lijn is dat we geen territorium opgeven en vechten tot de laatste man,” zegt Dmytro. “Maar achter gesloten deuren denken veel mensen daar anders over. Ze willen vrede, maar durven het niet te zeggen.”

Wat betekent overwinning?
Voor veel Oekraïners is het idee van ‘overwinning’ vaag en ongrijpbaar geworden. “Wat betekent winnen?” vraagt Dmytro zich af. “Betekent het dat we alle bezette gebieden terugkrijgen? En wat dan? Er is geen visie voor wat een post-oorlogs Oekraïne moet zijn. Het enige dat mensen willen, is dat het bloedvergieten stopt.”

Recente berichten suggereren dat president Zelensky bereid is concessies te doen om tot een staakt-het-vuren te komen. “Had dit drie jaar geleden gebeurd, dan waren duizenden levens gespaard gebleven,” zegt Dmytro bij The Free Press. Maar vrede blijft een moeilijk onderwerp. “Zonder een duidelijk idee van wat vrede inhoudt, blijft de angst dat de offers voor niets zijn geweest.”

Een broos perspectief op vrede
De roep om vrede is er, maar de weg ernaartoe is onzeker. “De solidariteit waarmee we de oorlog begonnen, is vervangen door wantrouwen en verdeeldheid,” besluit Dmytro. “Toch is het tijd om na te denken over wat we willen bereiken. Vrede kan niet langer een taboe zijn.”

Met miljoenen gewonden, een verwoeste economie en een bevolking op het breekpunt blijft één vraag boven alles hangen: hoe lang kan Oekraïne deze oorlog nog volhouden?