De maatregel, die op 3 juli 2024 van kracht werd, is onderdeel van bredere EU-wetgeving om het gebruik van wegwerpplastic terug te dringen. Fabrikanten van drankverpakkingen moesten hun flessen zo ontwerpen dat de plastic doppen eraan vast blijven zitten. Zo zouden ze minder snel in de natuur belanden en makkelijker te recyclen zijn. In theorie een logische stap, maar de praktijk laat een ander beeld zien.

Consumenten blijken de nieuwe doppen niet prettig in gebruik te vinden. De doppen zitten vaak in de weg bij het drinken en zijn lastiger los te draaien. Uit ergernis scheuren veel mensen ze alsnog van de fles af. Gevolg: de doppen verdwijnen alsnog in de natuur – soms zelfs sneller dan voorheen.

“Wat we nu zien zijn doppen van de eerste generatie die vastzitten,” zegt Johanna Ragnartz, directeur van Håll Sverige Rent (Houd Zweden Schoon (Håll Sverige Rent) in een persbericht. “Producenten moeten het ontwerp blijven ontwikkelen en uiteindelijk zullen consumenten waarschijnlijk wennen aan de nieuwe functies.”

Toch blijkt uit nieuw onderzoek dat het probleem nijpender wordt. De stranden aan de Zweedse westkust worden overspoeld met plastic, en met name losse doppen. Waar in 2023 nog 38 doppen per 100 meter strand werden gevonden, zijn dat er in 2024 gemiddeld 144. In sommige gebieden langs de Noordzee zelfs nog meer. Dat komt neer op één dop per anderhalve stap. 

Drievoudige toename zwerfvuil
Volgens het rapport is het aantal doppen tussen 2023 en 2024 verdrievoudigd. In totaal vonden onderzoekers gemiddeld 532 stukken afval per 100 meter strand langs de westkust – waarvan 99 procent uit plastic bestond. Dat is 27 keer meer dan wat de EU als een ‘goede milieutoestand’ beschouwt.

Eva Blidberg, milieu-expert bij Keep Sweden Clean, noemt de stijging opvallend. “We zijn een beetje verbaasd. Aan de westkust krijgen we veel afval uit andere landen binnen. Maar het alternatief is dat mensen geïrriteerd raken door de doppen die op de fles blijven zitten en ze eraf scheuren.”

Ook strandopruimer Dag Jönsson ziet een duidelijke oorzaak. “Ik denk dat het uit irritatie komt. Mensen vinden die doppen onhandig en gooien ze uit woede weg.”

Internationale neveneffecten
Hoewel het rapport zich richt op Zweden, kan het probleem ook in andere landen spelen. Afval uit Duitsland, Denemarken, Nederland en het Verenigd Koninkrijk spoelt regelmatig aan op Zweedse stranden. Omdat de doppen nu moeilijker te recyclen zijn als ze worden losgetrokken, verliezen ze bovendien hun functie binnen het statiegeldsysteem.

Daarmee dreigt het oorspronkelijke doel van de EU-maatregel – minder plastic in het milieu – te stranden in de praktijk.

EU onder druk
De Europese Commissie staat nu onder druk om de richtlijn te evalueren. Vooral milieugroepen die de maatregel aanvankelijk steunden, tonen zich kritisch over de uitwerking. De vastzittende doppen zijn weliswaar ontworpen met het milieu in gedachten, maar lijken het gedrag van consumenten niet voldoende mee te nemen.

Ragnartz blijft ondanks alles hoopvol. Ze gelooft dat de industrie met betere ontwerpen moet komen en dat de consument uiteindelijk zal wennen. Maar voorlopig ziet het ernaar uit dat de plastic dop – ooit klein afval, nu groot probleem – nog lang op de stranden blijft liggen.