De EHDS moet ervoor zorgen dat medische gegevens tussen zorgverleners in de EU makkelijker gedeeld kunnen worden. Volgens Agema biedt dit kansen voor betere zorg, wetenschappelijk onderzoek en beleidsontwikkeling. Tegelijkertijd roept het systeem vragen op over privacy, zeggenschap en transparantie.

Tot nu toe gold in Nederland een opt-in-systeem. Burgers moesten expliciet toestemming geven voordat hun medische gegevens gedeeld mochten worden. Dat verandert nu ingrijpend. Met de invoering van de EHDS schakelt Nederland over op een opt-out-systeem: iedere burger staat standaard in het systeem, tenzij hij of zij actief bezwaar maakt. Agema erkent dat het huidige opt-in-systeem een "grote exercitie" was die niet altijd goed is uitgevoerd. Daarom wil het kabinet overstappen op een eenvoudiger model.

Het nieuwe model maakt het delen van data voor zowel primaire (zorgverlening) als secundaire doeleinden (wetenschappelijk onderzoek, beleidsvorming, AI-training) mogelijk. Dit betekent dat gezondheidsgegevens niet alleen in het ziekenhuis of bij de huisarts worden gebruikt, maar ook door externe partijen zoals onderzoekers en ontwikkelaars.

Opvallend is dat de burgerrechten rond de EHDS pas in 2032 volledig van kracht zullen zijn. Tot die tijd geldt de nieuwe praktijk van gegevensdeling, zonder dat alle bijbehorende rechten al juridisch afdwingbaar zijn. Dat leidde tot scherpe vragen in de Tweede Kamer. PVV-Kamerlid Alexander Claassen uitte zijn zorgen over de rechtspositie van burgers en de onduidelijke communicatie rond de opt-out. Hij vroeg waarom in officiële stukken het woord "eventueel" bij de opt-outmogelijkheid werd gebruikt.

Minister Agema benadrukte dat de regering nog studeert op de precieze invulling van het opt-out-systeem. Daarbij wordt ook gekeken of er uitzonderingen kunnen komen, bijvoorbeeld in spoedgevallen. "Ik vind het belangrijk dat mensen zelf kunnen kiezen en erop kunnen vertrouwen dat hun keuzes worden gerespecteerd," aldus Agema.