De Oekraïense krijgsmacht kampt al lange tijd met een tekort aan manschappen. Sinds het begin van de oorlog proberen veel mannen de dienstplicht te ontwijken. Een medische verklaring kan hen vrijstellen. Maar dat roept argwaan op.

Advocaat Yevhen Tsekhmister zegt daarover tegen DW: “De overheid vertrouwt veel medische attesten niet meer. Er zijn er gewoon te veel die proberen onder de dienst uit te komen.”

Die achterdocht heeft gevolgen. Ook mannen die wél kampen met zware aandoeningen, worden soms toch goedgekeurd voor dienst.

Mager, misvormd – maar toch opgeroepen
Tsekhmister noemt een schrijnend voorbeeld. Een man van 1,75 meter, met een misvormde borstkas, weegt slechts 38 kilo. Hij lijdt aan een verstandelijke beperking en kan niet lopen, laat staan een kogelvrij vest verdragen. Toch is hij al sinds 2022 ingeschreven bij de krijgsmacht.

“Hij wordt steeds doorgeschoven van eenheid naar eenheid, of naar een ziekenhuis. Hij krijgt enkel basale zorg,” aldus de advocaat. Volgens de militaire keuring is geen van zijn aandoeningen op zichzelf ernstig genoeg om hem definitief af te keuren. En dus blijft hij formeel in dienst – ondanks zijn toestand.

Wie niet stormt, kan misschien graven
Het probleem beperkt zich niet tot extreme gevallen. Ook mensen met rugklachten, verslaving, psychische stoornissen of zelfs tuberculose worden opgeroepen. Wat ze kunnen bijdragen, blijft de vraag.

Dmytro Lubinets, mensenrechtencommissaris in het Oekraïense parlement, erkent het probleem. “Ja, er zijn zieke mensen opgeroepen. We hebben duizenden klachten ontvangen. Maar we weten niet hoe wijdverbreid het is.”

Volgens hem worden medische documenten soms genegeerd. Toch benadrukt hij dat niet elke aandoening recht geeft op vrijstelling. “Als je rugklachten hebt, kun je misschien niet meevechten. Maar dan kun je werken met een computer.”

Dumpplaats voor ongeschikten
Toch blijkt dat velen worden ingezet voor zwaar lichamelijk werk, zoals loopgraven graven of logistiek. Precies daar wringt het volgens Tsekhmister. “Die eenheden zijn een soort afvoerputje geworden. Daar komen alle soldaten terecht die nergens anders inzetbaar zijn.”

Maar zelfs dáár blijken sommigen niet geschikt. DW sprak ook over mannen zonder tanden, met psychoses, of met zware verslavingen. In sommige gevallen vormen ze een risico voor zichzelf én voor hun kameraden.

De zaak werpt een ongemakkelijk licht op de staat van de Oekraïense krijgsmacht. In een oorlog die langer duurt dan velen voorspelden, raakt de rek er zichtbaar uit. Inzetbaarheid lijkt soms belangrijker dan geschiktheid.

Kamervragen ingediend
Al in februari 2024 diende FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen Kamervragen in over Oekraïne die gehandicapten naar het front stuurt. Er doken destijds beelden op van hoe een man met het syndroom van Down naar het front was gestuurd. Hij werd gepest en in de maling genomen door zijn medesoldaten. Daarom wilde FVD snel duidelijkheid van het kabinet hierover, bijvoorbeeld om de authenticiteit van de beelden te bevestigen.