De natuurvergunning van Schiphol werd eerder vernietigd. De rechtbank oordeelde dat de minister fouten had gemaakt bij het toepassen van het zogeheten additionaliteitsvereiste. Dat principe is simpel: stikstofruimte die vrijkomt moet eerst worden ingezet voor natuurherstel, en pas daarna voor nieuwe of groeiende activiteiten.

De rechter schreef: “Bij het wegstrepen van stikstofneerslag van de aangevraagde situatie tegen de stikstofneerslag vanwege de bestaande rechten (intern salderen) heeft de minister niet onderzocht of eventuele stikstofwinst niet eerst naar natuurherstel moet gaan voordat die voor Schiphol kan worden ingezet (additionaliteitsvereiste).”

Ook bij extern salderen – het opkopen van stikstofruimte van negen agrarische bedrijven – ging het mis. De rechtbank stelde dat ook daar eerst had moeten worden onderzocht of natuurherstel noodzakelijk was. Dat gebeurde niet: “Ook bij het extern salderen heeft de minister dit onvoldoende gemotiveerd.” De fouten waren volgens de rechter zo fundamenteel, dat de vergunning van tafel moest.

Schiphol wijst nu naar de overheid – en naar boeren
In plaats van de eigen uitstoot te beperken, probeert Schiphol in hoger beroep de verantwoordelijkheid te verplaatsen naar de overheid. De luchthaven stelt dat Nederland nog genoeg ruimte heeft om te voldoen aan artikel 6 van de Habitatrichtlijn. Dat artikel verplicht lidstaten om natuur te beschermen en verslechtering te voorkomen.

Schiphol zegt daarover: “Zoals Schiphol hierna zal toelichten, heeft de overheid voor de relevante Natura 2000-gebieden nog voldoende maatregelen ter beschikking om aan haar verplichtingen op grond van artikel 6, eerste en tweede lid, van de Hrl te voldoen.”

Daarmee doelt Schiphol op maatregelen bij andere sectoren, vooral de landbouw. De luchthaven stelt feitelijk dat boeren rond Natura 2000-gebieden kunnen worden uitgekocht of onteigend, zodat de overheid haar verplichtingen blijft halen – en Schiphol zijn activiteiten kan voortzetten.

Hitlijst van bedrijven rond Natura 2000-gebieden
Om dit standpunt kracht bij te zetten, liet Schiphol onderzoek uitvoeren door adviesbureau DNV. Die analyseerde negen agrarische bedrijven waarmee Schiphol eerder extern had gesaldeerd. Ook bracht DNV in kaart hoeveel ‘reductiebronnen’ in de omgeving van Natura 2000-gebieden liggen.

De tabellen uit het rapport tonen per gebied hoeveel agrarische bedrijven binnen 250, 500 of 1000 meter liggen. In gebieden als de Oostelijke Vechtplassen zijn dat er tientallen. In andere gebieden, zoals Meijendel & Berkheide, zijn er nog maar enkele boeren over. Maar volgens Schiphol zijn dat nog steeds “maatregelen die de overheid ter beschikking staan”.

De boodschap is duidelijk: er is volgens de luchthaven voldoende ruimte om boeren te laten verdwijnen. En dus hoeft Schiphol zelf geen stap terug te doen. 

Frictie met politiek: Kamer wil dat Schiphol zijn eigen deel levert
De strategie van Schiphol botst frontaal met de wens van de Tweede Kamer. Een ruime meerderheid stemde voor een motie die stelt dat iedere sector zijn eigen bijdrage moet leveren aan stikstofreductie. Dat geldt dus ook voor de luchtvaart.

Toch houdt Schiphol vast aan de lijn dat de overheid elders maar moet ingrijpen. Dat raakt boerenorganisaties diep, omdat de luchthaven eerder sprak over een gedeeld belang met de agrarische sector. Die woorden krijgen nu een heel andere lading.

De inzet van Schiphol kan zware gevolgen hebben voor de boeren die binnen één kilometer van Natura 2000-gebieden actief zijn. Het rapport van DNV maakt inzichtelijk welke bedrijven mogelijk onder druk komen te staan. Voor boeren rond de Eilandspolder of de Oostelijke Vechtplassen zijn de mogelijk gevolgen groot, omdat daar relatief veel bedrijven als ‘reductiebron’ worden gezien.

De angst leeft dat Schiphol hiermee de deur openzet voor gedwongen uitkoop of zelfs onteigening van agrarische bedrijven – puur om een niet-geldige vergunning van een vliegveld te redden.