Plantaardige producten worden vaak gepresenteerd als beter voor mens en milieu. Fabrikanten prijzen vegan burgers en vleesvervangers aan met slogans als: “Voor onze planeet. Voor jouw genot.” Of: “Onze missie: eten voor een betere toekomst.”

Volgens de nieuwe studie is dat beeld te simpel. Niet het plantaardige karakter is doorslaggevend, maar de mate van bewerking. Wie vooral onbewerkte of minimaal bewerkte plantaardige voeding eet, vaart daar wel bij. Wie kiest voor sterk bewerkte alternatieven, loopt juist meer gezondheidsrisico’s.

Groot onderzoek onder ruim 63.000 volwassenen
De studie is uitgevoerd door een Frans onderzoeksteam onder leiding van Clémentine Prioux. De onderzoekers analyseerden gegevens van 63.835 volwassenen uit de NutriNet-Santé-cohortstudie. De deelnemers werden gemiddeld 9,1 jaar gevolgd, sommigen zelfs tot vijftien jaar.

Deelnemers hielden via online vragenlijsten nauwkeurig bij wat zij aten en dronken. De onderzoekers beoordeelden die voeding op drie punten: het aandeel plantaardige en dierlijke producten, de voedingswaarde en de mate van industriële bewerking. De resultaten zijn in deze maand gepubliceerd in The Lancet Regional Health – Europe. 

Onbewerkt plantaardig verlaagt risico
De uitkomst is duidelijk. Mensen die vooral plantaardige voeding met een hoge voedingswaarde aten, en die nauwelijks was bewerkt, hadden een aanzienlijk lager risico op hart- en vaatziekten. Het ging om een risicodaling van ongeveer 40 procent ten opzichte van mensen die minder van dit soort producten aten en meer dierlijke voeding gebruikten.

Het gaat dan om producten met weinig suiker, zout en ongezonde vetten, en zonder zware industriële verwerking. 

Verwerking maakt het verschil
Dat voordeel verdween volledig bij mensen die wel veel plantaardig aten, maar vooral in sterk bewerkte vorm. Denk aan kant-en-klare soepen, industriële pastamaaltijden, bewerkt volkorenbrood of salades met kant-en-klare dressings. Hun risico op hartziekten was niet lager dan dat van mensen die meer dierlijke producten consumeerden.

Nog zorgwekkender was de groep die vooral sterk bewerkte plantaardige producten met een lage voedingswaarde at. Daaronder vielen chips, zoete drankjes op basis van plantenextracten, snoep, chocoladeproducten en gesuikerde ontbijtgranen. Bij deze groep lag het risico op hart- en vaatziekten ongeveer 40 procent hoger dan bij mensen die vooral onbewerkte plantaardige voeding aten. 

De onderzoekers benadrukken dat het probleem niet zit in plantaardig eten op zich. Het gaat om ultrabewerking. Hoe meer stappen een product doorloopt in de fabriek, hoe verder het afstaat van de oorspronkelijke grondstof. Daarbij gaan voedingsstoffen verloren en komen er vaak zout, suiker en additieven bij.

De studie pleit daarom niet tegen plantaardig eten, maar voor een andere invulling ervan. Minder fabriek, meer basisproducten.