De plannen volgen op politieke spanningen rond Oekraïne en toenemende onzekerheid over Amerikaanse steun. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen verklaarde daarbij dat ‘we in gevaarlijke tijden leven’. Volgens de analyse is dat besef er wel, maar ontbreekt het aan een realistische strategie om Europa daadwerkelijk veilig te maken.

Veel geld, weinig richting
De kern van het plan is een verhoging van defensie-uitgaven met gemiddeld 1,5 procent per lidstaat. Brussel wil budgetregels versoepelen en geld uit andere EU-programma’s inzetten voor defensie. Ook wordt ingezet op gezamenlijke inkoop om kosten te drukken en samenwerking te verbeteren.

Wat ontbreekt, is een duidelijke visie op waar het geld precies naartoe moet. De plannen blijven steken in abstracte doelen, processen en coördinatie. Concrete keuzes over slagkracht en inzet ontbreken. Het rapport stelt dat de EU daarmee een klassieke fout herhaalt: investeren in indrukwekkende structuren zonder oog voor hun werkelijke effectiviteit. De vergelijking wordt gemaakt met de Maginotlinie uit de jaren dertig, een kostbare Franse verdedigingslinie die bedoeld was om een Duitse aanval te stoppen, maar in 1940 eenvoudig werd omzeild. Net als toen is er veel geld en technisch denken, maar geen antwoord op een veranderende vorm van dreiging.

Bureaucratie boven innovatie
De EU benadrukt dat lidstaten soeverein blijven over hun defensie. Tegelijk claimt Brussel een sturende rol als ‘facilitator’. In de praktijk leidt dat tot meer bureaucratie. De analyse stelt dat de EU uitblinkt in rapporten, jargon en summits, maar zelden in uitvoering.

Technologisch loopt Europa achter. Slechts twee van de dertig grootste technologiebedrijven ter wereld zijn Europees. Investeringen in AI en defensietechnologie blijven ver achter bij die in de VS en China. Europese regelgeving, zoals digitale wetgeving en privacyregels, zou innovatie eerder afremmen dan stimuleren.

De gedachte dat extra geld dit kan oplossen, wordt in twijfel getrokken. Zeker wanneer defensiebudgetten worden besteed aan projecten die weinig bijdragen aan directe militaire slagkracht, zoals ‘groene’ defensie-initiatieven.

Verdeeldheid bij echte crises
Een terugkerend patroon is dat EU-lidstaten bij ernstige crises hun eigen weg gaan. Dat gebeurde tijdens de financiële crisis, de coronapandemie en nu opnieuw bij de oorlog in Oekraïne. Sommige landen willen Rusland niet provoceren. Andere eisen juist meer confrontatie.

Tegelijk klinkt er grootse taal over ‘troepen op de grond’ en een ‘coalitie van bereidwilligen’. Volgens militaire cijfers zou Europa echter slechts zo’n 15.000 militairen tegelijk kunnen inzetten, terwijl er minstens 100.000 nodig zouden zijn. Het rapport noemt dit vooral symbolische politiek voor een binnenlands publiek.

Zonder loyaliteit geen verdediging
Het diepste probleem ligt volgens het rapport niet bij geld of wapens, maar bij motivatie. Oorlog draait ook om bereidheid om te vechten. Die bereidheid ontbreekt in grote delen van Europa.

In meerdere landen zegt slechts een klein deel van de jongeren bereid te zijn hun land te verdedigen. Jarenlang heeft de EU nationale loyaliteit en trots neergezet als verdacht of problematisch. Die houding laat zich niet zomaar omkeren wanneer er plots militaire offers nodig zijn.

De conclusie is scherp. Zolang Europa geen samenhang, overtuiging en loyaliteit weet te herstellen, blijft herbewapening een technocratisch project zonder fundament. In die vorm is de EU volgens deze analyse niet geschikt om een echte veiligheidsrol te vervullen.