Dat blijkt uit de voorjaarsnota die naar de Tweede Kamer is gestuurd. Normaal is dit een bijstelling van de lopende begroting. Dit jaar is het document zwaarder, omdat het nieuwe kabinet-Jetten zijn plannen financieel doorrekent. Het beeld dat daaruit naar voren komt, is volgens het kabinet zorgelijk.

Begroting richting Europese grens
Het begrotingstekort stijgt dit jaar naar 2,5 procent van de economie. Volgend jaar loopt dat verder op tot bijna 2,9 procent. Daarmee komt Nederland dicht bij de Europese grens van 3 procent.

Volgens minister van Financiën Eelco Heinen is voorzichtigheid nodig. Hij waarschuwt dat de situatie eerder kan verslechteren dan verbeteren. “Het beeld zal eerder verslechteren dan verbeteren”, zegt hij.

Daar komt bij dat mogelijke steunmaatregelen voor de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten nog niet zijn meegenomen. Als die nodig blijken, kan de druk op de begroting verder toenemen.

Sterke stijging WIA-uitkeringen
Een belangrijke kostenpost is de WIA. Dit jaar is al 285 miljoen euro extra nodig. Op langere termijn loopt dat bedrag verder op. In 2031 gaat het om ruim 1 miljard euro meer dan eerder geraamd.

De stijging komt vooral door een grotere instroom. Meer mensen vallen uit met psychische klachten. Ook wachten veel mensen langer op een beoordeling, doordat er een tekort is aan keuringsartsen. Daardoor blijven mensen langer in onzekerheid en lopen de kosten verder op.

Asielopvang duurder dan gepland
Ook de kosten voor asielopvang vallen hoger uit. De instroom van vluchtelingen en statushouders ligt hoger dan verwacht. Daardoor is het eerder gereserveerde budget niet voldoende.

Asielminister Bart van den Brink deed een dringend beroep op gemeenten om extra opvangplekken te regelen. Er is een tekort aan plaatsen. Daardoor wordt vaker gebruikgemaakt van noodopvang en hotels. Deze oplossingen zijn duurder dan reguliere opvang. Ook de opvang van Oekraïense vluchtelingen vraagt extra middelen.

Meevallers dempen het beeld deels
Tegenover de tegenvallers staan ook enkele meevallers. Zo vallen de zorguitgaven lager uit dan verwacht. Structureel gaat het om ruim 800 miljoen euro minder. Voor dit jaar zelfs circa 1,2 miljard euro, maar dat betekent niet dat de druk op de zorg verdwijnt. Door vergrijzing en stijgend gebruik blijven de kosten oplopen. Het kabinet wil die groei afremmen.

Ook de belastinginkomsten vallen hoger uit. De economie groeit iets sterker dan eerder werd verwacht, wat zorgt voor extra inkomsten.

Onzekerheid door energieprijzen
Ondertussen groeit de zorg over stijgende energieprijzen. Door spanningen in het Midden-Oosten zijn brandstof en energie duurder geworden. Dat raakt huishoudens en bedrijven.

In de Tweede Kamer wordt gesproken over mogelijke maatregelen. Een deel van de Kamer wil de accijns op brandstof verlagen. Het kabinet blijft voorlopig terughoudend. Minister Heinen wil eerst duidelijkheid over de verdere ontwikkelingen. Hij geeft aan dat steun gericht moet zijn op de groepen die het hardst worden geraakt.

Binnen een maand komt het kabinet met een overzicht van mogelijke steunmaatregelen. Dat moet worden meegenomen in het debat over de voorjaarsnota.

De conclusie is dat de financiële ruimte beperkt is. De uitgaven stijgen sneller dan verwacht, terwijl nieuwe risico’s zich aandienen. Vooral de combinatie van hogere asielkosten, oplopende uitkeringen en internationale onzekerheid zet druk op de begroting.