Aanleiding is een omstreden werkwijze van het UWV. De instantie vroeg bij gemeenten pasfoto’s op van inwoners die een paspoort of identiteitskaart hadden aangevraagd. Die foto’s werden vervolgens gebruikt door handhavers bij onderzoeken naar mogelijke fraude, bijvoorbeeld bij verdenkingen van zwartwerken. Inwoners waren hier niet van op de hoogte. Intern erkende het UWV zelf dat deze werkwijze “eigenlijk niet rechtmatig is”, al stelt de organisatie inmiddels dat het gebruik van de foto’s wel binnen de wet valt.

Gemeenten trekken harde grens
Na interne evaluaties hebben de drie grote steden hun beleid aangepast. Zij stellen dat hun eigen regels niet zijn nageleefd en dat het delen van pasfoto’s met het UWV niet was toegestaan. Den Haag laat aan AD weten: „Het verstrekken van deze pasfoto’s mag niet en medewerkers zijn daar nu duidelijk van op de hoogte.” Ook is het beleid aangescherpt. Medewerkers moeten voortaan eerst juridisch advies inwinnen bij twijfel over een verzoek.

De praktijk verschilde eerder sterk per gemeente. Zo weigerde Apeldoorn al om pasfoto’s te delen, terwijl de grote steden dat juist wel deden, soms meerdere keren per jaar. Die lijn is nu omgedraaid. Pasfoto’s worden alleen nog verstrekt als daar een duidelijke wettelijke grondslag voor is, zoals bij verzoeken van de politie op basis van de Paspoortwet.

Datalek en onderzoek toezichthouder
De kwestie heeft ook geleid tot een officieel datalek. Amsterdam heeft melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens, de nationale privacywaakhond. Die doet inmiddels onderzoek naar de gang van zaken. De gemeente heeft het UWV gevraagd om de ontvangen foto’s te verwijderen, maar daar is geen gehoor aan gegeven.

Het is bovendien onduidelijk hoeveel inwoners precies zijn getroffen. Mogelijk kunnen niet alle betrokkenen worden achterhaald. De gemeente wacht op het oordeel van de toezichthouder voordat verdere stappen worden gezet, zoals het informeren van betrokken burgers.

UWV blijft bij standpunt
Het UWV houdt vol dat het binnen de wet handelt, meldt AD. Volgens de organisatie is het noodzakelijk om alle relevante documenten, waaronder pasfoto’s, in dossiers op te nemen zolang een fraudeonderzoek loopt. Pas na afronding van een zaak worden de beelden vernietigd. De instantie bevestigt tegenover AD dat zij vragen van de Autoriteit Persoonsgegevens heeft ontvangen en deze momenteel beantwoordt.

Tegelijk erkent het UWV dat het opvragen van pasfoto’s niet onbeperkt mag. Alleen een beperkte groep opsporingsambtenaren mag dat doen, en dan uitsluitend binnen strafrechtelijke onderzoeken op basis van specifieke regelgeving.

Juristen en privacydeskundigen uiten stevige kritiek op de werkwijze, meldt AD. Zij noemen het gebruik van pasfoto’s zonder medeweten van inwoners onacceptabel. Ook vakbond FNV heeft zich gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Volgens de bond worden werknemers in een lastige positie gebracht en is de situatie „onvoorstelbaar en pijnlijk”.