Zuidasdok is een van de grootste infrastructuurprojecten van Nederland. De A10 Zuid wordt verbreed en deels ondergronds gebracht. Ook station Amsterdam Zuid wordt volledig vernieuwd. De bouw begon in 2019 en loopt naar verwachting door tot 2037. De kosten zijn in de tussentijd flink gestegen. Waar aanvankelijk 1,4 miljard euro was begroot, ligt de raming nu rond de 5,4 miljard euro. Dat is bijna vier keer zoveel.

Om de kosten te drukken, werd gezocht naar besparingen. Daarbij kwamen ook de extra duurzaamheidsmaatregelen in beeld. Die zijn uiteindelijk geschrapt, ondanks dat ze relatief weinig kostten.

Een woordvoerder van Rijkswaterstaat bevestigt tegenover FTM dat er keuzes zijn gemaakt. Zo zijn “een aantal extra maatregelen op het gebied van schoon en emissieloos bouwen, zoals speciaal duurzaam beton, werken met elektrisch materieel en een extra duurzame laag tussen het asfalt” uit het project gehaald.

Kleine besparing, grote discussie
De besparing is echter beperkt. Het gaat om circa 21 miljoen euro op een totaalproject dat inmiddels richting de 5,4 miljard euro gaat. Daarmee wordt slechts 0,4 procent van het budget verkleind.

Toch verdwenen juist deze maatregelen als eerste. Op een congres zei een projectleider zelfs: “Alle duurzaamheid is uit het project gesloopt.” Volgens Rijkswaterstaat was die uitspraak “een beetje ongenuanceerd”, maar het beeld blijft dat duurzaamheid geen prioriteit had toen het budget onder druk kwam te staan.

Uit onderzoek van FTM blijkt dat duurzaamheid pas laat in het project serieus werd meegenomen. Een betrokken adviseur stelt: “We konden alleen kijken naar duurzaamheid als het oké was voor de aannemer.” Daardoor bleven vooral maatregelen over die geen extra kosten met zich meebrachten.

Gevolgen moeilijk exact te meten
Wat de precieze impact is van het schrappen van de maatregelen, is lastig vast te stellen. In het oorspronkelijke plan is geen volledige milieuberekening gemaakt. Wel zijn er schattingen. Op basis van vergelijkbare projecten kan het schrappen van duurzaam beton en emissieloos bouwen leiden tot een extra uitstoot van duizenden tot tienduizenden ton CO₂.

Een grove berekening komt uit op 7.900 tot 70.000 ton extra uitstoot. Dat is vergelijkbaar met de jaarlijkse uitstoot van duizenden auto’s. Rijkswaterstaat zegt daar geen exacte cijfers over te hebben. Volgens de organisatie is er destijds vooral “kwalitatief” gekeken naar duurzaamheid, en niet “kwantitatief”.

Andere projecten tonen ander beeld
Opvallend is dat vergelijkbare projecten wel sterk inzetten op duurzaamheid. Bij de aanleg van de A16 en de Rottemerentunnel in Rotterdam was energieneutraliteit vanaf het begin een doel.

Daar is het energieverbruik van installaties beperkt en wordt de resterende vraag gecompenseerd met zonne-energie. Dat laat zien dat duurzame keuzes in de bouwsector wel degelijk mogelijk zijn, mits ze vroeg in het proces worden meegenomen.

Overheid houdt zich aan minimale eisen
Rijkswaterstaat benadrukt tegenover FTM dat het project nog steeds voldoet aan alle wettelijke eisen. “De uitspraak van de projectleider op het congres was helaas een beetje ongenuanceerd,” zegt een woordvoerder.

Ook ProRail wijst bij FTM erop dat het project binnen de regels blijft. “Voor ProRail staat centraal dat het project voldoet aan alle wettelijke duurzaamheidseisen.” Toch is duidelijk dat er een verschil is tussen wettelijke minimumeisen en aanvullende ambities. Juist die extra maatregelen zijn nu geschrapt.