Uitbreidingscommissaris Marta Kos verklaarde dat de betalingen voorlopig volledig zijn stopgezet. ‘Voorlopig hebben we alle betalingen uit het Growth Plan stopgezet.’ Daarmee zet de EU druk op Belgrado om wijzigingen door te voeren.

Kos voegde daaraan toe dat Servië pas weer geld krijgt als de situatie verandert. ‘Zolang dit niet is hersteld, zullen ze geen Europese financiële steun kunnen krijgen.’ Daarmee maakt Brussel duidelijk dat het financiële middelen inzet om politieke en juridische aanpassingen af te dwingen.

Spanningen over rechtspraak en beleid
De beslissing volgt op hervormingen van de Servische rechterlijke macht. Die werden eerder dit jaar aangenomen door het parlement in Belgrado. Volgens Brussel gebeurde dat zonder overleg met Europese instellingen. De EU vreest dat de veranderingen de onafhankelijkheid van aanklagers onder druk zetten en de macht van rechtbankvoorzitters vergroten.

De Servische regering ziet dat anders. Volgens Belgrado zijn de hervormingen juist bedoeld om het systeem te verbeteren. De rechtspraak werd al langer bekritiseerd vanwege inefficiëntie en politieke invloed. De nieuwe regels zouden meer verantwoordelijkheid moeten brengen.

De timing van de ingreep valt op. De hervormingen kwamen op een moment dat er onderzoeken lopen naar corruptie op hoog niveau. Dat roept vragen op over de reden van de Europese actie. Het is onduidelijk of alleen juridische zorgen een rol spelen.

EU koppelt geld aan politieke voorwaarden
Binnen het Growth Plan zijn betalingen gekoppeld aan voorwaarden. Landen moeten voldoen aan eisen rond rechtspraak en corruptiebestrijding. Daarmee heeft Brussel invloed op kandidaat-lidstaten zoals Servië. Eerder ontving het land al een eerste bedrag van 56,5 miljoen euro uit een totaal van 1,58 miljard euro.

Kos wees ook op bredere zorgen over de situatie in Servië. ‘Servië is vandaag sterk gepolariseerd.’ Ook benadrukte zij dat het land al langer kandidaat-lid is en dat er volgens haar sprake is van achteruitgang. Volgens haar: ‘Het is al meer dan tien jaar kandidaat, en helaas zien we achteruitgang.’

Daarnaast uitte zij kritiek op het buitenlandse beleid van Servië. Vooral de houding ten opzichte van Rusland speelt een rol. ‘Je kunt niet op twee stoelen zitten.’ Daarmee doelde zij op het feit dat Servië zich niet heeft aangesloten bij EU-sancties tegen Rusland.

Voor Servische bestuurders bevestigt dit beeld dat Brussel financiële druk gebruikt om beleid af te dwingen. Zij stellen dat de EU hiermee invloed probeert uit te oefenen op nationale keuzes.