Haar uitspraken sluiten aan bij kritiek van het Nederlandse Comité Orgaandonatie Alert, dat al langer waarschuwt voor de huidige protocollen rond orgaandonatie. De organisatie heeft het ministerie van Volksgezondheid inmiddels gesommeerd om de bestaande procedures voor 30 juni buiten werking te stellen.

“Hersendood is een lege wettelijke definitie”
Anderson sprak eind april in Brussel tijdens een bijeenkomst over transplantatie-ethiek. Daar haalde zij hard uit naar het huidige systeem van orgaandonatie in Europa. Volgens haar wordt het begrip “hersendood” gebruikt als juridische constructie, terwijl iemand biologisch gezien nog leeft. “Het begrip hersendood is slechts een lege wettelijke definitie,” zei Anderson. Volgens haar zijn mensen die hersendood worden verklaard “in werkelijkheid nog niet dood”.

De Duitse politica stelde dat organen alleen bruikbaar blijven zolang het lichaam nog zuurstof krijgt en het hart nog functioneert. “Organen kunnen niet van een dode worden afgenomen, omdat ze dan door zuurstoftekort onbruikbaar worden.” Daarmee raakt Anderson aan een al jarenlang gevoelig debat binnen de medische wereld, filosofie en bio-ethiek: wanneer is iemand precies overleden?

Kritiek op orgaanindustrie
Volgens Anderson schuilt achter transplantatiezorg een enorme economische sector. Zij sprak van een “miljardenindustrie” waarin organen volgens haar steeds meer als handelswaar worden gezien. “Omdat organen handelswaar zijn, heeft men allerlei trucjes om ervoor te zorgen dat je hersendood wordt verklaard, zodat ze je organen kunnen oogsten.” 

Ook verwees Anderson naar de coronaperiode. Zij stelde dat sommige patiënten van transplantatielijsten zouden zijn gehaald omdat zij geen mRNA-vaccin hadden genomen. “Weet je nog, er was zoiets als ‘mijn lichaam, mijn keuze’? Blijkbaar geldt dat alleen als het gaat om het doden van ongeboren kinderen,” zei Anderson. “Tijdens de coronapandemie gold ‘mijn lichaam, mijn keuze’ ineens niet meer wanneer het ging om een injectie.”

Nederlandse actiegroep voert druk op
De uitspraken van Anderson worden in Nederland met belangstelling gevolgd door het Comité Orgaandonatie Alert. Die organisatie waarschuwt al jaren voor de huidige procedures rond orgaandonatie. Volgens woordvoerder Annet Wood zijn er twee manieren waarop iemand in Nederland donor kan worden: via hersendood of via een circulatiestilstand nadat medische behandeling wordt stopgezet.

Binnen de wet gelden beide situaties als overlijden. Maar volgens Wood betekent dat niet automatisch dat iemand biologisch dood is. “Als iemand wordt doodverklaard vanwege een hartstilstand of onomkeerbare zware hersenschade, betekent dat niet dat die persoon werkelijk dood is,” stelt zij tegenover De Andere Krant.

Het comité zegt dat vooral de wachttijden problematisch zijn. In Nederland kan iemand na vijf minuten zonder hartslag al dood worden verklaard voor orgaandonatie. In Italië geldt een wachttijd van twintig minuten. In Duitsland is donatie na circulatiestilstand zelfs verboden.

“Mensen hoorden alles nog”
Het comité verwijst daarnaast naar internationale gevallen waarbij patiënten vlak voor een geplande orgaanuitname toch tekenen van bewustzijn vertoonden. Een van de bekendste voorbeelden is dat van de Amerikaanse Danella Gallegos. Zij lag volgens berichten al op de operatietafel voor orgaandonatie toen zij plotseling met haar ogen knipperde. Artsen zouden daarop geweigerd hebben de procedure voort te zetten.

Volgens verschillende overlevenden van bijna-uitnameprocedures konden zij gesprekken om hen heen horen, maar waren zij niet in staat te reageren. Wood noemt dat zorgwekkend. “Het is nooit bewezen dat bij afwezigheid van hersenactiviteit of bloedcirculatie ook het bewustzijn afwezig is.”

Grote verschillen tussen landen
De discussie wordt verder aangewakkerd doordat Europese landen heel verschillend omgaan met orgaandonatie en doodverklaring. In Nederland wordt vaak gewerkt met zogeheten DCD-donatie: Donation after Circulatory Death. Daarbij wordt orgaandonatie gestart nadat de bloedsomloop is gestopt.

Duitsland hanteert strengere regels. Daar mogen organen alleen worden afgenomen bij patiënten met vastgesteld onherstelbaar hersenletsel. Italië gebruikt langere wachttijden voordat iemand officieel dood wordt verklaard.