De Foto van Vlaanderen wordt sinds 2009 uitgevoerd. Het onderzoek kijkt naar thema’s die Vlamingen bezighouden. Dit jaar deden 2.261 Vlamingen vanaf 12 jaar mee aan de online bevraging. Het veldwerk werd uitgevoerd door onderzoeksbureau Profacts. De steekproef was representatief op basis van geslacht, leeftijd, opleiding en provincie.

Zorgen over islam blijven groot
Uit het onderzoek blijkt dat culturele diversiteit Vlaanderen sterk blijft verdelen. Vooral wanneer diversiteit dichtbij komt, lopen de meningen uiteen. Dat geldt voor de eigen buurt, maar ook voor taalgebruik en symbolen. Mensen die meer contact hebben met personen met een andere achtergrond, staan gemiddeld positiever tegenover diversiteit.

Zestig procent van de Vlamingen zegt bezorgd te zijn over de aanwezigheid van de islam in Vlaanderen. Bij 45- tot 64-jarigen gaat het om 65 procent. Bij 65-plussers is dat 67 procent. Bij jongeren tussen 12 en 17 jaar ligt het cijfer op 61 procent. Volgens de onderzoekers is daar juist sprake van een stijgende lijn.

Ook de angst voor vervanging door migranten blijft opvallend hoog. 56 procent is het eens met de stelling: ‘Ik heb schrik dat Vlamingen langzaam vervangen worden door migranten/mensen uit het buitenland.’ Bij 45- tot 64-jarigen gaat het om 58 procent. Bij 65-plussers is dat 59 procent. Ook onder jongeren van 12 tot 17 jaar ligt het cijfer met 58 procent hoog.

Weerstand tegen moskee in de buurt
Slechts 23 procent van de Vlamingen zegt open te staan voor een moskee in de eigen buurt. Daartegenover staat 52 procent die dat niet wil. Vooral oudere Vlamingen reageren afwijzend. Bij 45- tot 64-jarigen vindt 58 procent een moskee in de buurt niet oké. Bij 65-plussers loopt dat op tot 60 procent.

Opvallend is dat de weerstand ook bestaat bij mensen die zeggen geen probleem te hebben met moslims of de islam. Bij Vlamingen die niet bezorgd zijn over de islam, wil 17 procent toch geen moskee in de buurt. Van de mensen die zich geen zorgen maken over vervanging door migranten, ziet 22 procent liever geen moskee dichtbij verschijnen.

Kerstmarkt blijft gevoelig onderwerp
De onderzoekers vroegen ook naar taalgebruik. Daarover blijken Vlamingen sterk verdeeld. In een voorbeeld werd gevraagd naar het gebruik van het 'n-woord' op een feest. 32 procent heeft daar geen probleem mee. 43 procent vindt dat niet kunnen.

Ook de term kerstmarkt leidt tot discussie. 57 procent van de Vlamingen vindt dat een kerstmarkt gewoon een kerstmarkt moet blijven. Vooral oudere generaties verzetten zich tegen een neutrale naam zoals wintermarkt. Bij 45- tot 64-jarigen vindt 64 procent zo’n naamsverandering niet oké. Bij 65-plussers is dat 67 procent.

Eerder ophef over hetzelfde onderzoek
De Foto van Vlaanderen kwam eerder ook al in opspraak. Dat gebeurde na kritiek op een ander deel van het onderzoek, over opvattingen over vrouwen en LHBT-personen. Filosoof Maarten Boudry stelde in het programma De Afspraak dat VRT gegevens over de migratieherkomst van respondenten niet openbaar had gemaakt. Volgens critici voedde dat het beeld dat gevoelige informatie over migratie liever buiten beeld blijft.

De discussie ging onder meer over de uitkomst dat 17 procent van de 12- tot 17-jarigen het eens was met de stelling dat mannen vrouwen mogen slaan. Bij de groepen 18 tot 24 jaar en 25 tot 44 jaar was dat 16 procent. VRT wees daarbij vooral naar de ‘manosphere’, maar Boudry vond dat te beperkt. Volgens hem moesten ook culturele en religieuze factoren worden bekeken.

Vlaams Belang reageerde fel op de kwestie. Parlementslid Kristof Slagmulder schreef op X: ‘Zo verberg je cruciale informatie en maak je een eerlijk publiek debat onmogelijk.’ Hij noemde de zaak ‘een absolute schande’. De Vlaamse minister van Media, Cieltje Van Achter, vroeg VRT daarna om het volledige onderzoek openbaar te maken, in het belang van ‘maximale transparantie’. VRT deed dit uiteindelijk.