Weer zomer vol boerenprotesten vanwege nieuw stikstofkaartje? ‘Ellende is groter dan ooit’

Achtergronden 29 mei 2026 6 minuten Marit Nubé
Van Essen
ANP / Robin Utrecht

Het stikstofkaartje is terug van nooit weggeweest. Terwijl landbouwminister Jaimi van Essen werkt aan een nieuw pakket om Nederland van het stikstofslot te halen, groeit onder boeren opnieuw de vrees voor zones, normen en een flinke krimp van de veestapel. In de NPO Radio 1-podcast Op z’n Kop! analyseerden Rick van Velthuysen, Marianne Zwagerman en stikstofdeskundige Wouter de Heij de nieuwste plannen. Hun conclusie is scherp: Den Haag lijkt opnieuw te kiezen voor oude modellen, brede reductiedoelen en druk op boeren, terwijl praktische oplossingen voor natuurherstel blijven liggen.

Volgens berichtgeving wil Van Essen voor de zomer met een nieuw stikstofpakket komen. Daarin wordt gesproken over forse reductiedoelen, gebiedszones rond Natura 2000-gebieden en mogelijk ingrijpen in dier- en fosfaatrechten. Officieel moet het pakket zorgen voor ruimte voor woningbouw, infrastructuur en vergunningverlening. Maar in de duiding van Van Velthuysen, Zwagerman en De Heij klinkt vooral één zorg: de landbouw dreigt opnieuw de rekening te krijgen voor beleid dat volgens hen te veel leunt op modellen en te weinig op natuurbeheer in de praktijk.

De timing valt daarbij op. De Kamerbrief wordt volgens De Heij eind juni verwacht, vlak voor het zomerreces. “Dat is natuurlijk heel handig gekozen, want je zit dan aan de vooravond van de vakantie”, zei hij in de uitzending. Volgens hem zijn de contouren die nu uitlekken “weinig blijmakend”. Sterker nog: “Als doorgezet wordt wat ik hoor dat er gaat gebeuren, dan is de ellende nog groter dan ooit.”

Wat zijn de nieuwe stikstofplannen?
Volgens Financieel Dagblad gaat de nieuwe koers niet alleen om nieuwe regels of zones. Het pakket zou ook leiden tot een “flinke krimp van de veestapel”. Daarmee krijgt de vrees van boeren een concreter gezicht: minder dieren, minder productieruimte en dus minder toekomst voor veel bedrijven.

Nieuw is dat het kabinet volgens het FD ook werkt aan een norm voor het maximaal aantal koeien per hectare. Die grondgebondenheidsnorm moet bepalen hoeveel dieren een boer nog mag houden op basis van de hoeveelheid grond. Voor veel melkveehouders kan dat direct ingrijpen in de bedrijfsvoering. Wie te weinig grond heeft voor zijn veestapel, zal moeten krimpen of grond moeten bijkopen. Daarmee verschuift stikstofbeleid van natuurherstel naar directe sturing op de omvang van boerenbedrijven.

Binnen de coalitie is het plan nog niet zonder slag of stoot binnen. Volgens het FD hebben VVD en CDA bedenkingen. De VVD vreest dat harde emissiedoelen opnieuw een juridische fuik kunnen worden. Het CDA wil meer tijd voor de invoering van de grondgebondenheidsnorm. Toch lijkt de richting helder: het kabinet zoekt opnieuw naar dwingende normen waarmee de landbouw kan worden verkleind.

‘Niet tegen een kaartje, wel tegen deze manier’
De Heij is niet principieel tegen iedere vorm van gebiedsgericht beleid. Hij maakt juist onderscheid tussen een gerichte aanpak van echte knelpunten en een generiek stikstofbeleid dat grote delen van de landbouw raakt. “Om te beginnen ben ik niet tegen een kaartje. Ik laat het even helder zijn, maar niet op de manier zoals Van der Wal dat een paar jaar geleden deed”, zei hij.

Volgens De Heij zijn er wel degelijk gebieden waar extra emissiereductie kan helpen. Hij noemt onder meer hotspots rond de Peel en de Gelderse Vallei. Maar die reductie moet volgens hem “ter ondersteuning van actief herstelbeheer van de natuur” plaatsvinden. Niet als doel op zichzelf. Daarmee draait hij de redenering om. Niet het model moet leidend zijn, maar de vraag wat een natuurgebied concreet nodig heeft.

Op de vraag van Zwagerman of daar dan “de helft van de varkensboeren weg” moet, antwoordde De Heij duidelijk: “Nee, het gaat erom dat de emissies naar beneden gaan.” Volgens hem kan dat bijvoorbeeld via gebiedscoöperaties en technische maatregelen. Bij varkensbedrijven kunnen moderne gaswassers volgens hem veel doen. “De nieuwste generatie gaswasser kan 95 procent eraf halen. Dus als het bestuur een vergunning daarvoor geeft, kunnen die emissies flink naar beneden gaan. Dat is geen enkel probleem.”

Kritiek op oude stikstofdenken
De uitzending draaide niet alleen om de politieke plannen, maar ook om de onderliggende denkwijze. De Heij waarschuwde dat het klassieke stikstofnarratief overeind blijft. Daarmee bedoelt hij het idee dat stikstofdepositie via modellen rechtstreeks bepaalt hoe het met de natuur gaat. Volgens hem is dat te simpel.

Hij gebruikte daarvoor een beeldende vergelijking. Als iemand na een ongeluk zwaargewond op straat ligt en een ambulancebroeder alleen de temperatuur meet, kan die temperatuur prima zijn. Maar dat betekent niet dat de patiënt gezond is. Zo ziet De Heij ook het stikstofbeleid. Stikstof kan iets zeggen, maar niet alles. Natuur kan ook lijden onder verzuring, slecht beheer, droogte, rivierkreeften, ganzen, waterkwaliteit of verkeerd ingerichte gebieden.

Zijn pleidooi is daarom: begin bij het natuurgebied zelf. Wat is daar precies aan de hand? Is de bodem te zuur? Is er te weinig water? Wordt het gebied verkeerd beheerd? Pas daarna moet worden gekeken welke rol stikstofreductie speelt. “Stikstofreductiebeleid is op z’n hoogst ondersteunend aan dat actieve beheer van die natuurgebieden”, zei De Heij.

‘Ze willen gewoon de boeren weg’
Zwagerman trok de discussie breder. Zij ziet in het stikstofbeleid vooral een patroon waarin boeren steeds opnieuw als probleem worden aangewezen. Volgens haar wordt stikstof gebruikt om een grotere politieke wens uit te voeren. “Ze willen gewoon de boerenweg. Punt. En dit wordt gewoon alleen maar gebruikt daarvoor”, zei zij.

De Heij ging daar niet volledig in mee. Hij zei niet te geloven in een groot complot binnen provincies. Volgens hem komt hij ook hardwerkende ambtenaren tegen die vastzitten in een juridisch en beleidsmatig systeem. Maar hij is wel kritisch op de ambtelijke top. Die zou volgens hem onvoldoende openstaan voor alternatieven.

Hij vertelde dat hij met een groep deskundigen een rapport heeft geschreven over het ontwarren van de stikstofknoop. Daarbij waren onder meer hoogleraren en juristen betrokken. Het rapport werd aangeboden aan de minister. De Heij zegt dat het gesprek aanvankelijk open was, maar dat de ambtelijke top zichtbaar weinig bereidheid toonde om echt met de inhoud aan de slag te gaan.

Technische briefing, maar weinig effect
Zwagerman wees erop dat het rapport van De Heij en zijn mede-auteurs niet zomaar een losse mening is. Er werkten meerdere deskundigen aan mee, onder wie professor Wim de Vries en diens opvolger. Ook is er een technische briefing geweest in de Tweede Kamer. Volgens De Heij zei stikstofprofessor Jan-Willem Erisman zelfs dat hij het “voor 95 procent” eens was met hun rapport.

Toch lijkt dat volgens de drie weinig te veranderen aan de richting van het beleid. De Kamerbrief komt al snel. Er lijkt weinig tijd om het rapport nog politiek te vertalen voordat het kabinet zijn lijn presenteert. Zwagerman vatte dat punt scherp samen: er is waarschijnlijk geen debat meer waarin Kamerleden vóór die tijd nog moties kunnen indienen om de koers wezenlijk te veranderen.

Volgens De Heij is dat precies het probleem. Er is wel geluisterd, maar het is onduidelijk of er ook iets met de inhoud is gedaan.

Angst voor brede zones rond natuurgebieden
Een van de grootste zorgen gaat over de mogelijke bufferzones rond Natura 2000-gebieden. Het FD noemt ook concretere afstanden voor de nieuwe zonering. Rond kwetsbare natuurgebieden zou een zone van 200 meter moeten gelden voor intensieve veehouderij. Voor grondgebonden bedrijven wordt gesproken over 500 meter. Binnen die gebieden komt volgens het FD extra druk op boeren te liggen.

De Heij waarschuwt dat zones van een kilometer of meer enorme gevolgen kunnen hebben. Rond kleine natuurgebieden kan zo ineens een groot gebied onder strenger regime vallen.

Hij rekent voor dat een kilometerzone rond veel natuurgebieden al snel over honderdduizenden hectares gaat. Volgens hem kan dat grote delen van akkerbouw- en graslandgebieden raken. Dat zou betekenen dat veel boeren te maken krijgen met beperkingen, ook op plekken waar volgens hem geen direct natuurprobleem speelt.

Daarmee keert het oude stikstofkaartje volgens de critici terug in een nieuwe vorm. Misschien niet als één rode kaart zoals onder Christianne van der Wal, maar wel als beleid dat boeren in bepaalde gebieden extra hard raakt.

Boeren vrezen herhaling van 2022
De analyse van Van Velthuysen, Zwagerman en De Heij raakt aan de angst die sinds 2022 in de landbouw leeft. Toen leidde het stikstofkaartje van Van der Wal tot grote woede. Boeren zagen hun bedrijf, familievermogen en toekomst op een kaart ingekleurd worden. Dat gevoel kan nu terugkeren.

Het kabinet wil snelheid. Woningbouw, wegen en vergunningen zitten vast. Maar volgens de drie duiders dreigt die haast opnieuw te leiden tot beleid dat boeren klemzet. Niet via één zichtbaar kaartje, maar via zones, rechten, emissiedoelen en gebiedsregels.

De kern van hun kritiek is dat natuurherstel niet wordt bereikt door boeren generiek weg te drukken. De Heij pleit voor praktisch herstelbeheer, technische innovatie en gerichte maatregelen waar dat echt nodig is. Zwagerman ziet vooral een overheid die de landbouw opnieuw als sluitpost gebruikt. Van Velthuysen benadrukt dat ambtelijke mantra’s moeilijk te keren zijn, ook wanneer er inhoudelijke tegenargumenten liggen.

Als de uitgelekte plannen doorgaan, kan de stikstofcrisis deze zomer opnieuw oplaaien. De Heij zegt dat er bij de huidige contouren “voldoende reden” kan zijn voor boeren om opnieuw boos de straat op te gaan. Niet omdat iedere boer tegen natuur is, maar omdat velen het gevoel hebben dat de overheid opnieuw over hun hoofd heen beslist.

nieuwrechts.nl/series/democratienieuwrechts.nl/series/boerennieuwrechts.nl/series/eunieuwrechts.nl/series/economienieuwrechts.nl/series/migratie
Blijf via NieuwRechts.nl op de hoogte van het laatste nieuws voor rechts en conservatief denkend Nederland! Start je gratis maand nu via https://nieuwrechts.nl/landing

Is Rob Jetten de slechtste premier ooit? Volgens Geert Wilders wel

Beluister onze podcast

Na de onrust in Loosdrecht door azc wil nieuwe partij Dorp voor Dorp de macht terug naar de inwoners bij verkiezingen
Of beluister op:

Meerartikelen

KOZP
Nieuws

KOZP haalt fel uit naar blanke Nederlanders: 'Het smaakt vast racistisch zuur'

Kick Out Zwarte Piet (KOZP) heeft op Instagram een reeks berichten gedeeld waarin blanke Nederlanders ervan langs krijgen. Mensen die de afgelopen vijftien jaar niet tegen Zwarte Piet hebben gedemonstreerd, worden aangesproken op hun gebrek aan...

azc
Nieuws

COA wil azc Kamp van Zeist langer openhouden, Soest zegt nee

Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) wil het azc Kamp van Zeist langer openhouden dan afgesproken. Volgens de afspraken moet de opvang voor 400 asielzoekers uiterlijk 30 april 2028 dicht. Het COA vraagt de gemeenteraden van Zeist en Soest in...

DENK
Nieuws

Ook VVD probeerde deal te sluiten met DENK, terwijl Yesilgöz D66 en CDA daarvoor aanviel

De VVD heeft D66 en CDA de afgelopen dagen hard aangevallen omdat die zaken deden met links, “inclusief DENK en Partij voor de Dieren”. Nu blijkt dat de VVD zelf ook geprobeerd heeft een akkoord te sluiten met DENK, meldt NRC. Volgens de krant...

COA
Nieuws

Alkmaar na dodelijke steekpartij in azc: ‘Onvoldoende vertrouwen’ in COA

De gemeente Alkmaar vertrouwt het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) niet meer. Na de evaluatie van een dodelijke steekpartij in het azc aan de Robonsbosweg zegt het college “onvoldoende vertrouwen” te hebben “dat de opvangorganisatie de...

FVD
Nieuws

Linkse partijen weigeren motie met FVD in te dienen in Arnhemse raad

PRO en de Partij voor de Dieren hebben in Arnhem hun naam van een motie laten verwijderen zodra Forum voor Democratie zich bij het voorstel aansloot. Opmerkelijk genoeg stemden beide partijen vervolgens gewoon vóór diezelfde motie. PRO bevestigt...

Onderwijs
Nieuws

Islamitisch middelbaar onderwijs groeit met 74 procent sinds 2021

Het aantal leerlingen in het islamitisch middelbaar onderwijs is in vier jaar met 74 procent gegroeid. Dat blijkt uit een optelling door NieuwRechts van de cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). In 2021 zaten 1.502 leerlingen op een...

Van den Brink
Nieuws

Opvang ‘onhoudbaar’, toch haalt kabinet 1.400 vluchtelingen hierheen

Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) laat in 2026 en 2027 samen 1.400 vluchtelingen naar Nederland overkomen, terwijl hij de asielopvang zelf „onhoudbaar” noemt. Dat blijkt uit een Kamerbrief van 10 november. De vluchtelingen krijgen bij...

Van Essen
Nieuws

D66-minister rekt hulp aan PAS-melders op, maar pas 19 hebben vergunning

D66-minister Jaimi van Essen (Landbouw) wil de geldregeling waarmee provincies PAS-melders helpen drie jaar langer laten doorlopen, tot eind 2029. Dat staat in een brief aan de Tweede Kamer. Ruim zeven jaar nadat hun vergunningen onderuitgingen,...

Leesmeeropinie
Leesmeerinterviews

Meerartikelen

Leyen
Nieuws

Brussel wil Syrië toegang geven tot EU-markt via oud akkoord met Assad

De Europese Unie wil binnenkort een associatieakkoord met Syrië ondertekenen op basis van een besluit uit 2009. Dat Syrië-akkoord bevat ook afspraken over terugkeer en vrije toegang tot de Europese markt. Uit een ambtelijke beslisnota van...

Oranjes
Nieuws

Kritiek op hoge legerrang Máxima: 'Dit is gewoon waanzin'

Koningin Máxima heeft na haar militaire opleiding de rang van luitenant-kolonel gekregen. Maar die benoeming valt niet bij iedereen in goede aarde. Politiek verslaggever Frits Wester noemt het bij RTL een klap in het gezicht van militairen die...

Canarische eilanden
Nieuws

Recordaantal migranten bereikt Canarische Eilanden: 1.580 op één dag, opvang El Hierro onder druk

De Canarische Eilanden hebben een nieuw migratierecord gevestigd. Op zaterdag 14 november bereikten 1.580 migranten de Spaanse eilandengroep. Nog nooit werden er op één dag zoveel mensen opgevangen sinds het ontstaan van de Atlantische migratieroute,...

azc
Nieuws

Hellendoorn krijgt ultimatum van Den Haag: voor 18 december moeten er 196 asielzoekers komen

De gemeente Hellendoorn heeft nog ruim een maand om asielminister Bart van den Brink te laten zien hoe ze 196 asielzoekers gaat opvangen. Ligt er op 18 december geen uitgewerkt plan, dan neemt het Rijk het over, meldt het AD. Den Haag noemt...

Rubio
Nieuws

Amerikaanse minister rekent af met open grenzen: ‘Onze steden worden omgevormd tot vluchtelingenkampen voor de hele planeet’

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft hard uitgehaald naar iedereen die volgens hem het eigen land ondergeschikt maakt aan internationale regels. Volgens Rubio willen zij Amerika laten opgeven wat het sterk maakt: zijn...

Jetten
Nieuws

Weekend van crisisberaad levert niets op: coalitie praat verder op Catshuis

Een heel weekend praten heeft de kabinetscrisis niet opgelost. De kopstukken van D66, VVD en CDA zaten zaterdag en zondag urenlang bij elkaar op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Maandag gaan ze verder op het Catshuis in Den Haag. Wat er...

De Hond
Achtergronden

Maurice de Hond: ‘Het systeem is compleet vastgelopen’

Volgens opiniepeiler Maurice de Hond lossen een nieuw kabinet of nieuwe verkiezingen de politieke crisis niet op. Het probleem zit volgens hem dieper: het politieke stelsel zelf werkt niet meer. “Een ander systeem, ook zonder grondwetsherziening,...

Thom de Graaf
Nieuws

D66'er Thom de Graaf wil geen nieuwe verkiezingen na kabinetsval: 'Wat levert dat op?'

Zelfs als het kabinet-Jetten valt, moeten Nederlanders volgens D66-prominent Thom de Graaf niet opnieuw naar de stembus. De voormalige vicepresident van de Raad van State wil dat politieke partijen eerst proberen een nieuwe regering te vormen met...

Vijlbrief
Nieuws

D66-minister belooft einde aan migratiesluiproute, maar ambtenaren waarschuwen voor Brussel

D66-minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) beloofde op 6 november een einde aan de sluiproute voor goedkope arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie. Zijn eigen ambtenaren waarschuwden in een interne nota dat het kabinet daarmee „scherp aan de...

Hamas
Nieuws

Activisten achter Hamas-spandoeken bekend: 'Aanval van 7 oktober moeten we vieren'

De activisten die bij pro-Palestijnse demonstraties in Amsterdam openlijk steun betuigen aan Hamas, blijken bewust de terroristische aanval van 7 oktober 2023 te verheerlijken. Een van hen is Laleh Almarjani (29), student aan de Hogeschool voor de...

Moskee
Nieuws

Gemeenten gaven moskeeën tien keer grond zonder concurrentie

Nederlandse gemeenten hebben sinds januari 2025 minstens tien keer grond, een pand of ruimte zonder openbare selectie aan een moskee of islamitische organisatie gegund. Telkens heette de koper de ‘enige serieuze gegadigde’, blijkt uit de...

Malawi
Nieuws

Malawi eert koloniaal verleden: 'Britten waren bevrijders van Arabische slavernij'

Terwijl Europese landen onder druk staan om excuses en herstelbetalingen aan te bieden voor hun koloniale verleden, laat het Afrikaanse Malawi een ander geluid horen. Het land wil juist aandacht besteden aan de Britse strijd tegen de Arabische...