De nieuwe groep bestaat uit Beek, Beesel, Boekel, Culemborg, Diemen, Eersel, Gulpen-Wittem, Halderberge, Hattem, Heemskerk, Houten, Kerkrade, Maasdriel, Rhenen, Staphorst, Uitgeest, Wijk bij Duurstede en Zoeterwoude.

De gemeenten moeten tegenover het ministerie uitleggen waarom zij achterlopen en hoe zij alsnog voldoende opvangplekken willen realiseren.

Aantal gemeenten kan verder oplopen
De lijst kan de komende maanden nog flink langer worden. Van den Brink meldde eerder aan de Tweede Kamer dat 117 gemeenten slechts deels aan hun wettelijke opvangtaak voldoen. Nog eens 107 gemeenten zouden helemaal niet aan de verplichtingen voldoen. Volgens de minister zitten 119 gemeenten wel op schema.

In juli en augustus waren al 24 gemeenten onder toezicht geplaatst. Onder meer Aalsmeer, Beverwijk, Oldenzaal, Valkenswaard en Vlaardingen stonden toen op de lijst. Begin september zijn zij daar nog altijd niet vanaf.

Eerst praten, daarna ingrijpen
Het ministerie werkt met een zogeheten interventieladder. Daarbij wordt de druk stap voor stap opgevoerd.

Eerst kijkt het Rijk of een gemeente genoeg opvangplekken heeft. Is dat niet zo, dan krijgt het gemeentebestuur de kans om uitleg te geven. Vanaf fase 3 worden gemeenten openbaar genoemd. Alle 42 gemeenten die nu op de lijst staan, bevinden zich in die fase.Zij moeten concrete afspraken maken over nieuwe opvanglocaties en aangeven wanneer die beschikbaar zijn.

Komt een gemeente daarna nog steeds niet met een werkbaar plan, dan kan het ministerie zelf verder ingrijpen. In fase 4 kan het Rijk binnen de gemeentegrenzen zelf een locatie aanwijzen.

Daarna volgen nog een laatste waarschuwing en uiteindelijk een definitieve beslissing. De kosten van de opvang kunnen vervolgens op de gemeente worden verhaald.

Spreidingswet blijft knellen
De spreidingswet verplicht gemeenten om mee te werken aan de opvang van asielzoekers. De wet moet voorkomen dat de opvang vooral bij een beperkte groep gemeenten terechtkomt en dat locaties zoals Ter Apel structureel overbelast raken.

In de praktijk blijkt een groot deel van de gemeenten moeite te hebben om de opgelegde aantallen daadwerkelijk te realiseren. Redenen lopen uiteen van gebrek aan geschikte locaties tot lokale weerstand en politieke tegenstand.

Voor Van den Brink is dat geen reden om de verplichtingen los te laten. Met het actieve toezicht probeert hij gemeenten alsnog tot uitvoering te dwingen. Zolang veel gemeenten achterlopen, ligt het voor de hand dat de lijst met gemeenten onder toezicht verder groeit.