De stichting kondigt daarom een nieuwe klimaatzaak tegen de Staat aan. Zij wil dat het kabinet ingrijpt en niet langer toestaat dat mogelijk verkeerd geclassificeerd hout met overheidsgeld wordt verstookt.

„De overheid weet dat complete bomen uit gekapt Maleisisch bos in de biomassaketen voor Nederland terechtkomen en dat haar eigen toezichthouder fout geclassificeerd hout heeft gevonden”, zegt directeur Fenna Swart bij De Gelderlander. „Toch blijft het etiket duurzaam overeind en lopen de subsidies door. De overheid houdt zichzelf voor de gek.”

Complete bomen als ‘resthout’
Biomassa geldt binnen het Nederlandse klimaatbeleid officieel als hernieuwbare energie. In 2025 was het volgens de aangeleverde gegevens zelfs de grootste bron van duurzame energie, vóór wind- en zonne-energie. Hout mag daarvoor worden gebruikt wanneer het bijvoorbeeld gaat om afval- en reststromen of hout uit duurzaam beheerde bossen. 

Juist daar zou het misgaan. Comité Schone Lucht onderzocht samen met het Britse Biofuelwatch de aanvoerketen van energiebedrijf RWE. Volgens de organisaties komen complete bomen uit gekapte Maleisische bossen uiteindelijk als biomassa in Nederland terecht. In de administratie zouden die stromen ondertussen als afval- of resthout worden aangemerkt. Een recente uitzending van Zembla besteedde eveneens aandacht aan die keten.

Miljarden euro’s overheidsgeld
De omvang van de subsidies maakt de kwestie politiek gevoelig. De overheid ging volgens de stichting voor ongeveer 9,5 miljard euro aan subsidieverplichtingen voor biomassa aan. Alleen de bestaande toezeggingen aan RWE zouden een maximale waarde van 2,5 miljard euro hebben.

Swart vindt dat de Staat daardoor een extra verantwoordelijkheid heeft. „Wanneer er zo veel belastinggeld wordt gebruikt voor biomassa, moet je kunnen aantonen waar het hout vandaan komt, wie dat controleert en waarop de claim is gebaseerd dat die grondstof duurzaam is.”

Volgens haar moet de overheid optreden wanneer blijkt dat voor Nederlandse energieproductie complete bossen worden gekapt.

Toezichthouder vond fouten, maar geen handhaving
Opvallend is dat het probleem niet volledig nieuw is. Comité Schone Lucht diende vorig jaar al een handhavingsverzoek in bij de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa). Die toezichthouder onderzocht de zaak en trof volgens de beschikbare stukken verkeerd geclassificeerd hout en zwakke plekken in het controlesysteem aan.

Toch kwam de NEa formeel tot de conclusie dat de regels waren nageleefd. Toenmalig minister Sophie Hermans besloot daarop niet te handhaven en geen subsidies terug te vorderen.

Interne stukken die via een Woo-verzoek naar buiten kwamen, zouden volgens Comité Schone Lucht een kritischer beeld laten zien. NEa-directeur Mark Bressers sprak intern over een mogelijke „perverse prikkel” om „bewust niet-duurzame grondstoffen te creëren”.

Ook voormalig GroenLinks-leider en NEa-bestuurder Jolande Sap uitte stevige kritiek: „Als dit schema faciliteert dat zaagsel van niet duurzaam hout gesubsidieerd wordt, alleen maar door het naar een zagerij te brengen, dan verdient dat terecht stevige kritiek.”

Waarschuwingen bestaan al jaren
Daarmee duikt een probleem op dat Nederland al veel langer kent. Al in 2011 oordeelde het College van Beroep van de Stichting Milieukeur dat Maleisisch hout met het MTCS-keurmerk niet voldeed aan de Nederlandse duurzaamheidseisen. Daarbij werden onder meer problemen genoemd rond ontbossing, de rechten van inheemse volken en gebrekkige kaarten van kapgebieden.

Ook de onafhankelijke Toetsingscommissie Inkoop Hout, TPAC, zette eerder vraagtekens bij het Maleisische certificeringssysteem. In 2017 besloot de Nederlandse regering MTCS uiteindelijk toch te accepteren. Sinds 2020 wordt de beoordeling grotendeels onder de internationale PEFC-koepel gebracht.

Maar ook daarna verdwenen de twijfels niet. Een recenter onderzoek in opdracht van de Nederlandse overheid wees opnieuw op mogelijke tekortkomingen. Daarop werd ingestemd met verder internationaal onderzoek, inclusief een veldbezoek. De discussie over de betrouwbaarheid van het Maleisische duurzaamheidskeurmerk sleept daarmee al ruim vijftien jaar.

Kabinet kijkt alweer naar nieuwe biomassa
Tegelijkertijd staat Nederland mogelijk aan de vooravond van een nieuwe ronde biomassasteun. De huidige subsidie voor RWE loopt in 2027 af. Het kabinet-Jetten onderzoekt ondertussen een nieuw project waarbij biomassa wordt verbrand en de vrijgekomen CO2 onder de Noordzee wordt opgeslagen.

RWE's Amercentrale draait al volledig op biomassa. Met het nieuwe plan kan ook de Eemshavencentrale volledig overstappen op houtpellets. Het jaarlijkse verbruik daar zou volgens de berichtgeving kunnen verdrievoudigen tot 5 à 6 miljoen ton biomassa.

Juist daardoor kan de aangekondigde rechtszaak grote gevolgen krijgen. Als een rechter oordeelt dat de duurzaamheid van bepaalde houtstromen onvoldoende is aangetoond, raakt dat mogelijk ook de basis onder toekomstige subsidies.

Ook politie kijkt naar dossier
Naast de civiele procedure loopt nog een ander traject. Comité Schone Lucht heeft aangifte gedaan tegen onder meer RWE vanwege mogelijke overtreding van duurzaamheidsregels en mogelijke subsidiefraude.

Een politiefunctionaris zegt tegen Zembla dat er „sterke aanwijzingen” zijn dat de administratie van RWE „niet op orde is”. Het Openbaar Ministerie heeft nog niet besloten of strafrechtelijke vervolging volgt.

RWE zelf benadrukt dat het zijn processen zorgvuldig heeft ingericht om aan wet- en regelgeving te voldoen. Eventuele onregelmatigheden worden volgens het energiebedrijf serieus onderzocht. Over het politieonderzoek zegt RWE geen informatie te hebben ontvangen. Het ministerie zegt de nieuwe rechtszaak eveneens serieus te nemen en laat zich over het dossier informeren.

Daarmee komt een van de merkwaardigste onderdelen van het Nederlandse klimaatbeleid opnieuw onder druk te staan: de overheid subsidieert op grote schaal het verbranden van hout als duurzame energie, terwijl over de herkomst en certificering van een deel van dat hout al jarenlang waarschuwingen bestaan.