Nederland en Spanje hebben Brussel gezamenlijk gevraagd om een Europese minimumleeftijd voor sociale media. Het kabinet wil één systeem voor de hele EU, met zo weinig mogelijk nationale uitzonderingen en toezicht op Europees niveau. Leeftijdsverificatie geldt daarbij als de voorkeursmethode.

Het voorstel gaat daarmee verder dan alleen een advies aan ouders om kinderen later op sociale media te laten. Om de grens daadwerkelijk te handhaven, moet immers ook worden vastgesteld of iedere gebruiker oud genoeg is. De verantwoordelijke bewindspersoon hiervoor is D66-staatssecretaris Willemijn Aerdts

Iedereen moet leeftijd kunnen bewijzen
Het kabinet erkent zelf dat daar grondrechten mee gemoeid zijn. Een wettelijke leeftijdsgrens en verplichte controle kunnen gevolgen hebben voor privacy, gegevensbescherming en de vrijheid van meningsuiting.

Toch beschouwen Nederland en Spanje leeftijdsverificatie momenteel als de beste manier om de maatregel af te dwingen. Daarbij moet de controle in principe alleen vaststellen of iemand boven de leeftijdsgrens zit, zonder zijn volledige identiteit aan het platform prijs te geven.

Dat betekent bijvoorbeeld dat TikTok niet noodzakelijk een kopie van een paspoort hoeft te ontvangen. Een andere partij kan bevestigen dat een gebruiker oud genoeg is, waarna het platform alleen een digitaal ‘ja’ of ‘nee’ krijgt.

Het probleem is alleen dat daarvoor wel een betrouwbare infrastructuur nodig is waarmee de leeftijd van burgers kan worden vastgesteld. En precies daar komt de Europese digitale identiteit in beeld.

Brussel noemt systeem zelf ‘mini-wallet’
De Europese Commissie werkt sinds 2025 aan een eigen systeem voor leeftijdsverificatie. De gebruiker kan daarin een leeftijdsbewijs krijgen op basis van bijvoorbeeld een nationale elektronische identiteit, paspoort, identiteitskaart of een andere vertrouwde bron. Vervolgens kan dat bewijs anoniem aan een website worden getoond.

Brussel noemt deze techniek ook wel een ‘mini-wallet’. Dat is geen toevallige bijnaam. De leeftijdsapp is gebouwd op dezelfde technische specificaties als de Europese Digital Identity Wallet. De Commissie schrijft zelf dat het systeem daardoor een vroege implementatie vormt en een ‘stepping stone’, oftewel een opstapje, is naar de volledige uitrol van de Europese digitale portemonnee. 

Ook het Nederlandse voorstel sluit daar rechtstreeks op aan. Nederland en Spanje schrijven dat een publiek beheerd mechanisme op basis van de Europese infrastructuur voor digitale identiteit een betrouwbare manier kan bieden om leeftijd te bewijzen. De verbinding tussen leeftijdscontrole en digitale identiteit is daarmee niet hypothetisch. Ze zit al in het ontwerp.

Van leeftijd naar complete digitale portefeuille
De Europese Digital Identity Wallet heeft een veel bredere functie dan alleen bewijzen dat iemand bijvoorbeeld ouder dan zestien of achttien is.

Volgens de Europese Commissie moet de digitale portemonnee uiteindelijk gegevens kunnen bevatten of doorgeven die nodig zijn voor onder meer het openen van een bankrekening, huren van een auto, inchecken op een luchthaven en inloggen bij grote onlineplatforms. Ook digitale rijbewijzen, diploma's, beroepskwalificaties en medische recepten kunnen via dezelfde infrastructuur worden gebruikt. De leeftijdscontrole is technisch dus een kleine toepassing van een veel groter systeem.

De Commissie adviseerde lidstaten in april al om uiterlijk eind 2026 een Europese oplossing voor leeftijdsverificatie beschikbaar te hebben. Die kan als losse app worden aangeboden, maar ook direct worden geïntegreerd in de Europese digitale identiteitswallet. 

Niet alleen sociale media
Ook de reikwijdte kan later groter worden. In het gezamenlijke Nederlandse en Spaanse voorstel worden naast sociale media expliciet andere digitale diensten genoemd. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om videogames, videoplatforms, appstores en AI-diensten zoals AI-companions. Nederland en Spanje staan open voor een bredere zogenoemde ‘social media+’-aanpak wanneer dergelijke diensten risico's voor kinderen opleveren.

Het kabinet schrijft in zijn eigen publieksbericht eveneens dat uitbreiding van een leeftijdsgrens naar andere digitale diensten mogelijk is, al moet dat volgens Den Haag zorgvuldig en proportioneel gebeuren.

Daar zit de principiële verschuiving. Zodra een leeftijdsgrens wettelijk wordt afgedwongen, is leeftijdscontrole niet meer alleen iets voor minderjarigen. Ook volwassenen moeten immers aantonen dat zij géén minderjarige zijn.

Juristen waarschuwen voor gevolgen voor volwassenen
Precies daarvoor waarschuwden onderzoekers Paddy Leerssen en Joris van Hoboken van het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam in een juridische verkenning die voor het kabinet werd uitgevoerd.

Volgens hen is harde leeftijdsverificatie ingrijpend voor de privacy van alle gebruikers, dus ook volwassenen. Foutieve controles of te vergaande surveillance kunnen bovendien gevolgen hebben voor de vrijheid van informatie en meningsuiting. 

De onderzoekers wijzen eveneens rechtstreeks op de technische verbinding met digitale identiteit. Op korte termijn bouwt de EU aan de Age Verification App, terwijl voor de langere termijn de Europese Digital Identity Wallet klaarstaat. De ‘mini-wallet’ kan worden gekoppeld aan nationale identiteitsinfrastructuren. 

Volgens de onderzoekers blijft grootschalige verplichte leeftijdsverificatie bovendien experimenteel. De techniek kan grondrechten beperken, kost geld en is niet waterdicht: jongeren kunnen controles bijvoorbeeld proberen te omzeilen met VPN's of door hulp van meerderjarigen. 

Kabinet belooft privacywaarborgen
Nederland en Spanje zeggen die risico's te onderkennen. Hun voorstel stelt nadrukkelijk dat leeftijdsverificatie niet mag worden gebruikt voor bredere identificatie of permanente monitoring. Ook pleiten beide landen voor technieken waarbij zo weinig mogelijk persoonsgegevens worden gedeeld, zoals zogenoemde zero-knowledge proofs. Daarmee kan bijvoorbeeld worden bewezen dat iemand boven een bepaalde leeftijd zit zonder naam en geboortedatum prijs te geven.

Daarnaast benadrukt het kabinet dat de Europese Digital Identity Wallet vrijwillig moet blijven en dat gebruikers uit verschillende goedgekeurde verificatiemethoden moeten kunnen kiezen.

Dat neemt de fundamentele ontwikkeling echter niet weg. Het kabinet wil een wettelijke leeftijdsgrens die alleen effectief kan functioneren wanneer internetgebruikers digitaal kunnen aantonen hoe oud ze zijn. De daarvoor ontwikkelde Europese techniek gebruikt dezelfde technische basis als de digitale-identiteitswallet en wordt door de Europese Commissie zelf gepresenteerd als een vroege implementatie daarvan.

Wat begint als een leeftijdsbewijs voor sociale media, bouwt daarmee tegelijkertijd infrastructuur waarmee burgers zich straks voor veel meer onderdelen van hun digitale leven kunnen identificeren.