Het nieuwe programma komt bij het Vaccine Research Center van het National Institute of Allergy and Infectious Diseases, onderdeel van de NIH. Volgens interne plannen die vakblad Science heeft ingezien, kan het onderzoek al halverwege oktober beginnen.

De studie krijgt de naam MOSAIC, voluit Multisystem Outcomes and Symptoms After Immunization Cohort Study. Mensen die na een vaccinatie langdurige klachten ontwikkelden, worden uitgebreid onderzocht. Wetenschappers verzamelen medische en genetische gegevens en kijken onder meer naar neurologische problemen, longklachten en ernstige inspanningsintolerantie. Hoeveel patiënten worden onderzocht en hoeveel geld beschikbaar komt, staat nog niet vast.

Veel aandacht voor mRNA-vaccins
Het programma kan klachten na verschillende vaccins onderzoeken, maar in de interne stukken ligt veel nadruk op COVID-19-vaccinatie. Vooral mRNA-vaccins roepen volgens onderzoekers nog vragen op die verder onderzocht kunnen worden.

Een daarvan is wat er precies gebeurt met het mRNA dat lichaamscellen instructies geeft om tijdelijk spike-eiwit aan te maken. Ook willen onderzoekers beter begrijpen waar dat materiaal in het lichaam terechtkomt, hoe lang cellen spike-eiwit blijven produceren en welke invloed dat bij individuele patiënten op het immuunsysteem kan hebben.

Dat zijn onderzoeksvragen. Het bestaan ervan betekent niet dat langdurige klachten na vaccinatie automatisch door het mRNA of spike-eiwit worden veroorzaakt.

Spike-eiwit gevonden bij deel patiënten
De nieuwe belangstelling volgt onder meer op kleinere studies naar mensen die langdurige klachten melden na vaccinatie. Onderzoekers van Yale vonden eerder verschillen in het immuunsysteem tussen patiënten met zulke klachten en gezonde controlegroepen.

Bij een deel van de onderzochte patiënten werd bovendien langere tijd na vaccinatie nog spike-eiwit in het bloed aangetroffen. De onderzoekers konden niet vaststellen dat dit eiwit de klachten veroorzaakte. De studie was klein en volgens de wetenschappers vooral bedoeld om aanknopingspunten voor vervolgonderzoek te vinden. Juist zulke vragen moeten in grotere en beter gecontroleerde studies verder worden uitgezocht.

Klachten lijken deels op Long Covid
Langdurige klachten na vaccinatie worden soms aangeduid als post-vaccinatiesyndroom, of PVS. Patiënten melden onder meer vermoeidheid, neurologische klachten, ontstekingen en problemen bij inspanning.

Onderzoek daarnaar is lastig. Veel symptomen lijken op Long Covid. Ook bepaalde biologische kenmerken overlappen. Daardoor kan bij mensen die zowel gevaccineerd als besmet zijn geweest moeilijk worden vastgesteld welke gebeurtenis een klacht heeft veroorzaakt.

Daarnaast zijn er relatief weinig mensen beschikbaar die wel gevaccineerd zijn, maar nooit een coronabesmetting hebben doorgemaakt. Dat maakt het moeilijker om goede controlegroepen samen te stellen.

Ernstige bijwerkingen bestaan, maar zijn zeldzaam
Van sommige vaccinbijwerkingen is een verband inmiddels beter vastgesteld. Zo bestaat er een bekende relatie tussen mRNA-coronavaccins en zeldzame gevallen van myocarditis en pericarditis, ontstekingen van de hartspier en het hartzakje. Die kwamen vooral voor bij adolescente en jongvolwassen mannen.

Onderzoekers willen juist van zulke duidelijk afgebakende aandoeningen leren. Kinderarts Kathryn Edwards van Vanderbilt University vindt dat het NIH patiënten daarom niet simpelweg als één grote groep met ‘PVS’ moet onderzoeken.

Volgens haar bestaat het syndroom waarschijnlijk uit verschillende problemen die mogelijk ook verschillende oorzaken hebben.

Patiënten vragen al jaren om onderzoek
Belangenbehartigers van mensen met langdurige klachten na vaccinatie verwelkomen het initiatief. De gepensioneerde arts Danice Hertz kreeg zelf langdurige gezondheidsproblemen na een COVID-19-vaccinatie. „Naar mijn mening had dit al veel eerder moeten gebeuren”, zegt ze tegen Science. „Er zijn heel veel ernstig zieke mensen.”

Volgens Hertz is onderzoek naar deze patiënten te lang omgeven geweest door angst dat aandacht voor mogelijke vaccinatieschade het wantrouwen tegenover vaccins zou vergroten.

Vrees voor politieke invloed
Tegelijk vrezen sommige wetenschappers dat het onderzoeksprogramma politiek wordt. De NIH valt onder het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid, dat wordt geleid door Robert F. Kennedy Jr. Hij staat al jaren kritisch tegenover vaccins en heeft ook twijfels geuit over de veiligheid van mRNA-technologie.

Edwards noemt nieuw onderzoek naar mogelijke bijwerkingen „echt prijzenswaardig”, maar waarschuwt dat wetenschappelijke kwaliteit leidend moet blijven. „Als het niet op een wetenschappelijke manier gebeurt, wordt het meer antivaccinpropaganda.”

‘Volg simpelweg de wetenschap’
Het uiteindelijke doel van het NIH-programma is niet alleen om mogelijke oorzaken te vinden. Onderzoekers willen ook zoeken naar testen waarmee verschillende aandoeningen van elkaar kunnen worden onderscheiden en naar mogelijke behandelingen.

Cardioloog Harlan Krumholz van Yale, die onderzoek doet naar zowel Long Covid als langdurige klachten na vaccinatie, vindt dat patiënten serieuzer moeten worden genomen. „De weg vooruit moet zijn om de politiek te vermijden en simpelweg de wetenschap te volgen, in dienst van de mensen die hulp nodig hebben.”

Voor een nog nieuwswaardiger/koppiger titel vind ik zelf ‘VS start onderzoek naar langdurige klachten na mRNA-vaccins en rol van spike-eiwit’ sterk: die benoemt precies wat voor lezers nieuw en concreet is, zonder te stellen dat het spike-eiwit al als oorzaak is vastgesteld.