Bij de actie op 23 mei gingen 27 demonstranten meerdere sporen rond Utrecht Centraal op. Dat gebeurde ondanks een noodverordening van de gemeente. De activisten stonden ongeveer een halfuur op het spoor, maar het treinverkeer ondervond urenlang gevolgen. De demonstranten werden aangehouden en later weer vrijgelaten.

Kosten zijn nog niet volledig bekend
De directe schade komt volgens de staatssecretaris uit boven de 100.000 euro. Daaronder vallen schade bij ProRail, misgelopen inkomsten voor NS en kosten voor extra beveiliging en dranghekken. Nog niet alle kosten zijn in dat bedrag verwerkt. Zo zijn de uitgaven voor de regeling Geld Terug bij Vertraging nog niet volledig meegenomen.

Ook andere gevolgen zijn moeilijk in geld uit te drukken. De blokkade zorgde voor logistieke en operationele problemen en vroeg om extra inzet van personeel en hulpdiensten. Daarnaast werden werkgevers, vervoerders en verladers geraakt. Bertram schrijft over de gevolgen: ‘De bredere gevolgen zijn moeilijker in geld uit te drukken en reiken bovendien verder dan de spoorsector.’

Staatssecretaris noemt spoorbetreding strafbaar
Bertram wijst ook op de veiligheidsrisico's van demonstraties op het spoor. ‘Demonstraties op het spoor raken direct de veiligheid van reizigers, medewerkers en derden die zich op of rond het spoor bevinden. Dit is ontoelaatbaar en strafbaar’, aldus de staatssecretaris. Ze voegt daaraan toe: ‘Spoorbetreding brengt aanzienlijke veiligheidsrisico’s met zich mee.’

Het kabinet wil dat overheden en gedupeerde partijen beter kunnen optreden bij dit soort acties. Bertram werkt daarom samen met ProRail en de ministeries van Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken aan nieuwe handreikingen. Die moeten onder meer gemeenten helpen bij spoorblokkades. Het kabinet wil dat traject nog dit jaar afronden.

NS wil de schade van de actie in Utrecht verhalen op de aanwezige demonstranten. Ook het ministerie wil dat het eenvoudiger wordt om financiële schade na blokkades op actievoerders te verhalen.

Controverse rondom reizigersorganisatie
Rond de demonstratie op Utrecht Centraal ontstond ook controverse doordat Saskia Kluit, senator voor Progressief Nederland (PRO) en voorzitter van reizigersvereniging Rover, via BlueSky een oproep heeft gedeeld voor de actie van Extinction Rebellion. In het bericht werd direct opgeroepen om op 23 mei naar het station te komen voor een landelijke sit-in, gevolgd door een actie van XR Justice Now. 

De oproep is opvallend vanwege Kl uits rol bij Rover, dat zichzelf presenteert als belangenbehartiger van reizigers in het openbaar vervoer terwijl een blokkade van treinsporen juist grote gevolgen heeft voor die reizigers, zoals vertragingen en uitval van treinen.