Het zit zo. Collard staat bij de zelfscanner van de supermarkt. Naast hem staat een jongetje van een jaar of 8 boodschappen te scannen. Het jongetje drukt op “betalen” en dan zegt een medewerkster van de supermarkt dat ze een controle uitvoert. Jongetje gebelgd: “Waarom kies je mij uit?”. En ja, hij heeft een donkerder huidskleur. “Ik weet wel waarom je mij controleert”, zegt het jongetje. De medewerkster ontkent. Collard probeert het jongetje te vertellen dat hij zoiets niet moet denken en zeggen, want daarvoor is geen bewijs. De medewerkster doet gewoon haar werk: af en toe controleren. Dat doet ze met iedereen. En de medewerkster wijst hem erop dat hij nog één product moest scannen. Dat was hij namelijk “vergeten” te doen.

Het jongetje loopt boos weg. Collard praat nog wat door met de medewerkster. Zij vertelt dat dit haar dagelijks overkomt. Ze legt uit dat zij had gezien dat hij iets in zijn zakken had gestopt dat hij niet had gescand. Dát was de reden van de controle.

Einde verhaal. Althans, het verhaal zoals verteld door Collard. Nu komen mijn toevoegingen. Dat jongetje gaat naar huis met het verhaal dat hij er “weer werd uitgepikt”. Hij verzwijgt voor zijn vriendjes of ouders of aan wie hij dat verhaal maar vertelt, dat hij een product zonder het te scannen in zijn zak had gestopt. Dat is namelijk niet waar het volgens hem over gaat. Een onnozel product. Uit een kapitalistische firma die grote winst maakt over de ruggen van arme, hardwerkende fatsoenlijke mensen. Waar het voor hem om gaat is het racisme, waarvan deze gebeurtenis blijk geeft. Een racistische medewerkster van de supermarkt die hem, vanwege zijn kleur, had geselecteerd voor een controle. Daarna vertelt hij over een witte racistische meneer die haar had geholpen op het moment dat hij een lesje “bewust worden van je racist bias” wilde geven. Maar, zegt het jongetje: hij stond alleen. De overmacht was te groot.

Twee concurrerende perspectieven staan hier tegenover elkaar:

1. Dat diefstal moet worden ontmoedigd, want het begint daar, met dat jongetje, in de supermarkt, maar het eindigt in veel groter dingen, misschien wel als onderdeel van een criminele organisatie;
2. Racisme dat hier zou spelen en dat ferm bestreden moet worden.

Alles in deze samenleving lijkt gericht op 2.

Ik werd me daar weer van bewust bij het lezen van Ik ben geen witte man: over racisme en woke-activisme (2022) van Fons Mariën. Dat uiterst nuttige boekje geeft een overzicht van de discussie over woke, zoals die in Nederland en België zich heeft ontwikkeld de laatste jaren. Mariën bespreekt alle belangrijke ideologen van de woke-beweging, zoals in Nederland Gloria Wekker. Hij besteedt ook aandacht aan een voor ons geval interessante anekdote. Wekker werd betrapt op “zwart rijden” (als deze term nog kan, tegenwoordig). In het openbaar vervoer in Amsterdam. Is dan het issue dat Prof. Wekker een kaartje had moeten kopen? Nee, natuurlijk niet, het onderwerp is: waarom werd zij geselecteerd om gecontroleerd te worden? En haar antwoord is identiek aan het antwoord van het 8-jarige jongetje.

Nu wil het geval dat de wereldbeschouwing van Prof. Wekker via “diversiteits- en inclusie”-trainingen wordt uitgerold in bedrijven, universiteiten, culturele instellingen, en dat bijna iedereen die deel uitmaakt van de culturele, politieke en bestuurlijke elite van Nederland dat een uitstekend idee vindt. Onze minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Robbert Dijkgraaf, heeft daar geen moeite mee. Zijn voorganger mw. Van Engelshoven had daar geen bezwaren tegen. De rectores van universiteiten hebben daar geen problemen mee. Integendeel, iedereen faciliteert dat proces.

En daarom krijg je steeds meer 8-jarige jongetjes die denken dat stelen no big deal is maar racisme wel (systemisch racisme! Institutioneel racisme!). Dan komen er steeds meer van die stelende jongetjes. En dat gaat criminologen opvallen (enkelen hoor, een paar moedige strijders in het vooronder, voorzover die de universiteiten nog niet zijn uitgewerkt). Die gaan statistiekjes maken. Die worden door D66 en PvdA-bestuurders weer in de bureaula gelegd. Dan gaan “radicaal rechtse politici” die weer uit de bureaula halen. Dan gaan de NRC en De Volkskrant weer “racisme” roepen. Sjoerd Sjoerdma (D66) daalt het trapje af naar de interruptie microfoon en waarschuwt voor de schandalige rechtse propaganda waardoor Nederland wordt overspoeld (“nazisme” houdt hij nog even in zijn hemdsmouw, want mag hij even niet gebruiken van mw. Bergkamp).

Maar de vraag blijft: wat moet dat 8-jarige jongetje van Collard van de meester en de juf op school te horen krijgen? Is dat het evangelie van woke? Of is dat het achtste gebod: Gij zult niet stelen?

Paul Cliteur redigeerde met Raisa Blommestijn, Bart Collard en Perry Pierik de bundel Westerse schuld (2021).