Volgens Van Houwelingen is het maatschappelijk middenveld in de moderne samenleving steeds meer buitenspel gezet. "Onderwijs, huisvesting, armenzorg, gezondheidszorg: zo goed als al onze publieke voorzieningen waren tot de komst van de moderne Staat in handen van het maatschappelijk middenveld. Burgers droegen voor een groot deel zelfs zorg voor hun eigen veiligheid in schutterijen, waarvan de leden zich vaak trots op schilderijen zoals de Nachtwacht lieten portretteren. De middeleeuwse hofjes gesticht door kerken, gilden of regenten zijn de voorlopers van hedendaagse woningcorporaties, zoals de vroegmoderne gasthuizen voorlopers van de moderne ziekenhuizen zijn."

Dit terwijl de eerder genoemde voorzieningen juist sterke lokale banden hadden, zo betoogt Van Houwelingen. "Al deze instellingen, al deze publieke voorzieningen, waren vanzelfsprekend diep verankerd in de lokale, vaak stedelijke gemeenschap. Zo regelden de gilden — tegenwoordig zouden we "beroepsverenigingen" zeggen — voorzieningen voor hun leden, de kerken voor hun gelovigen en rijke regenten voor de inwoners van de stad. De maatschappelijke betrokkenheid bij deze publieke voorzieningen was bijzonder groot. In ieder geval vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn onze publieke voorzieningen echter in een snel tempo verstatelijkt, en is de invloed en dus ook de maatschappelijke en democratische betrokkenheid van burgers bij organisaties zoals scholen, woningbouwcorporaties en ziekenhuizen enorm afgenomen."

Het FVD-Kamerlid legt uit wat voor gevolgen deze verandering met zich mee heeft gebracht. "Ook de Raad voor het Openbaar Bestuur komt tot deze slotsom. In een rapport getiteld Democratie is méér dan politiek alleen komt de raad tot de volgende conclusie: "Mensen hebben te weinig invloed op het reilen en zeilen van hun woningcorporaties, zorginstellingen en onderwijsorganisaties. Huurders, patiënten, leerlingen en hun ouders zijn dan wel niet de formele maar wel de morele eigenaar van deze organisaties. Dat moet zichtbaar worden gemaakt door mensen meer zeggenschap te geven over de instellingen die hun leven op de belangrijke gebieden van woning, zorg en scholing bepalen." Nederlanders zouden inderdaad niet alleen als burger, maar ook als huurder, patiënt of docent een grote mate van invloed moeten kunnen uitoefenen op het bestuur van woningcorporaties, ziekenhuizen en scholen."

"Dat was vroeger zo, maar daar is helaas zo goed als niets meer van over. Waarom? Enerzijds omdat de Staat steeds meer is gaan eisen, waardoor deze instellingen zelf niet of nauwelijks meer de vrijheid hebben om zelfstandig te opereren. Zo dreigt de Isaac Beeckman Academie in Kapelle gesloten te worden, niet omdat ouders en leerlingen ontevreden zijn, integendeel, maar omdat deze relatief kleine school niet aan alle absurde rapportage-eisen en bureaucratische voorschriften van de onderwijsinspectie kan voldoen. Anderzijds omdat scholen, ziekenhuizen en woningcorporaties de afgelopen decennia een duizelingwekkend, en voor een groot deel door de Staat afgedwongen, proces van schaalvergroting hebben ondergaan. Daardoor is een gemiddelde middelbare school of ziekenhuis in vergelijking met drie decennia terug ongeveer vijf keer zo groot. Het aantal woningcorporaties is gedaald van ongeveer 900 in 1980 naar 279 nu. Hoe groter een publieke instelling, hoe minder invloed individuele huurders, leraren of patiënten erop kunnen uitoefenen en hoe kleiner de democratische betrokkenheid dus is. Dat is onvermijdelijk en volstrekt logisch. Daarom is de opkomst bij verkiezingen in alle landen lager naarmate de gemeente meer inwoners heeft."

FVD'er Van Houwelingen sluit zijn betoog af met de volgende conclusie: "Concluderend: het is helaas bijzonder slecht gesteld met de democratische betrokkenheid bij de publieke voorzieningen in ons land. Wij denken dus dat dit vooral veroorzaakt is door een combinatie van verstatelijking en schaalvergroting gedurende de afgelopen decennia. Het kan dus uitsluitend en alleen hersteld worden door de schaal van publieke instellingen weer te verkleinen en deze instellingen daarnaast meer vrijheid te geven. We zullen zien dat naarmate de tegenwoordig alom aanwezige en bemoeizuchtige Staat zich verder terugtrekt en het maatschappelijk middenveld, dus de scholen, ziekenhuizen en woningcorporaties, zo veel mogelijk met rust wordt gelaten, onze publieke voorzieningen weer opbloeien."