De organisatie Let Women Speak startte in mei 2024 een reeks Woo-verzoeken om inzicht te krijgen in het aantal mannen dat in vrouwengevangenissen in Duitsland is geplaatst. Hoewel de meeste deelstaten de gegevens verstrekten, eiste Saksen een exorbitante vergoeding van 1.100 euro voor de inzage, waardoor de organisatie zich genoodzaakt zag de aanvraag in te trekken.

Hulp kwam uit onverwachte hoek: de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD) diende een parlementaire vraag in. Het ministerie van Justitie in Saksen onthulde daarop dat sinds januari 2020 negen personen met een “afwijkende genderidentiteit” in hun faciliteiten waren ondergebracht. Het bleef echter onduidelijk of deze personen biologisch mannelijk of vrouwelijk waren.

Incidenten in Chemnitz: seksueel geweld en bedreigingen
Volgens gegevens verkregen door Duitse media waren tussen 2023 en 2024 drie mannelijke gedetineerden, waaronder een veroordeelde verkrachter, gehuisvest in de vrouwengevangenis in Chemnitz. Vrouwelijke gevangenen meldden herhaaldelijk seksuele intimidatie en verbaal geweld door een van deze mannen, die ook vrouwelijke bewakers dwong hem te zien masturberen. Uiteindelijk werd deze gedetineerde teruggeplaatst naar een mannengesticht.

Een ander schokkend incident betrof Jan Daniel K., een veroordeelde moordenaar die zichzelf tijdens zijn rechtszaak als vrouw identificeerde. Hij werd na zijn veroordeling naar Chemnitz overgeplaatst, waar hij een vrouwelijke bewaker bijna wurgde als vergelding voor een disciplinaire straf.

Wetgeving die vrouwen in gevaar brengt
De controverse rond Chemnitz staat niet op zichzelf. Saksen heeft de afgelopen jaren beleid aangenomen dat de rechten van “transgender, intersekse en non-binaire gevangenen” uitbreidt. Sinds december 2023 bevat de gevangeniswetgeving van de deelstaat expliciet “seksuele identiteit” als beschermde categorie. Dit betekent dat mannelijke en vrouwelijke gedetineerden niet langer gescheiden worden zodra een gevangene zich identificeert als vrouw.

Deze wetgeving bouwt voort op de federale Zelfbepalingswet (SBGG), die sinds november 2024 van kracht is. Deze wet stelt individuen in staat hun geslacht en naam legaal te wijzigen zonder medische of juridische toetsing. Kritiek op de wet kan leiden tot strafrechtelijke vervolging.

Kritiek vanuit de samenleving
Hanna-Katarina Zippel, woordvoerder van Let Women Speak, noemde de onthullingen over Chemnitz “schokkend”. “Het is onthutsend te zien hoeveel mannen al in vrouwengevangenissen werden geplaatst nog vóór de zelfidentificatiewet van kracht werd,” zei ze. Zippel benadrukte het belang van bewustwording over de impact van dergelijke wetten, vooral voor vrouwen. “Geen enkele vrouw zou gedwongen moeten worden om opgesloten te zitten met een man.”

René Müller, voorzitter van de Duitse Vereniging van Gevangenisbewaarders, uitte twijfels over de officiële cijfers. Volgens Müller worden veel incidenten niet geregistreerd of gemeld, uit angst voor represailles of sociale druk.

Ondanks meldingen van vrouwelijke gevangenen blijven de officiële instanties van alle 16 Duitse deelstaten volhouden dat er geen seksueel geweld is gepleegd door trans-identificeerde mannen in vrouwengevangenissen. Het ministerie van Justitie in Saksen gaf toe dat dergelijke incidenten niet systematisch worden geregistreerd, wat volgens critici neerkomt op het negeren van een ernstig probleem.