Ouders van leerlingen uit de zevende klas van de Carl-Zuckmayer-school in de multiculturele wijk Neukölln ontvingen een opmerkelijke brief. Hierin stond dat hun kinderen op vrijdag 28 maart tussen 17.30 en 20.00 uur aanwezig moesten zijn op school voor een zogenoemde iftar, de maaltijd waarmee het vasten tijdens de ramadan wordt gebroken. Dit zou een “verplichte bijeenkomst” zijn, omdat ervoor in de plaats een reguliere les kwam te vervallen. Ook werd van de leerlingen verwacht dat zij zelf eten meenamen om de iftar mee te vieren.

Dit stuitte op grote weerstand bij met name niet-religieuze ouders. “We vieren hier geen kerstmis op school, geen Pasen, en geen enkele christelijke feestdag is verplicht,” klaagde een boze vader in de Duitse krant Bild. “Maar voor de ramadan moeten onze kinderen ineens wél opdraven. Waar leven we eigenlijk?”

Senaat grijpt in en roept op tot neutraliteit
De ophef bleef niet onopgemerkt. De Berlijnse senaat, verantwoordelijk voor het onderwijsbeleid in de stad, greep in en maakte korte metten met de verplichting. In een verklaring aan Bild benadrukte een woordvoerder dat religieuze bijeenkomsten nooit verplicht mogen worden gesteld op openbare scholen. “Na overleg met de regionale onderwijsinspectie en de school is verduidelijkt dat deelname aan de bijeenkomst volledig vrijwillig is en dat er geen les komt te vervallen.” 

De kwestie raakt aan een breder debat over religieuze neutraliteit in het Duitse onderwijs. Openbare scholen dienen een neutraal beleid te voeren en geen voorkeur te geven aan bepaalde religieuze stromingen. Het neutraliteitsgebod, dat in Berlijn strikt wordt nageleefd, verbiedt bijvoorbeeld ook leraren om religieuze symbolen zoals een hoofddoek of kruis te dragen in de klas.

Scholen doen mee aan Ramadan
Sinds enkele jaren gebeurt het wel vaker dat onderwijsinstellingen zich aanpassen aan de Ramadan. Zo mochten Nijmeegse basisschoolkinderen vorig jaar aanvankelijk geen water drinken tijdens hun busreis naar de Efteling, ook als ze niet islamitisch waren. Ook een school in Gouda deed mee aan de ramadan. En niet-islamitische kinderen in Frankfurt mochten geen water drinken tijdens de les, omdat de leraar vindt dat ze respect moeten hebben voor hun vastende moslimleerlingen.

De Handelshogeschool van Stockholm paste vorig jaar zelfs de examentijden aan voor moslimstudenten die aan het vasten zijn tijdens de Ramadan. Een docent stelt voor om het examen op een ander tijdstip af te leggen, omdat hij begrip heeft voor de vastende studenten. Maar dit is tot grote zorg van critici, die vrezen dat dit fraude in de hand kan werken.

Gezondheidszorgen en discussie over religieuze integratie
De ramadan en het vasten dat erbij hoort, roepen al langer discussie op in het Duitse onderwijs. Sommige leerkrachten maken zich zorgen over de gevolgen voor de gezondheid van leerlingen die de hele dag niet eten of drinken, vooral op warme dagen. De Duitse onderwijsbond heeft eerder alarm geslagen over uitputtingsverschijnselen en concentratieproblemen bij vastende leerlingen.

De zaak rond de Carl-Zuckmayer-school raakt daarnaast aan een gevoelig maatschappelijk debat. In een stad als Berlijn, waar migratie en integratie regelmatig onderwerp van discussie zijn, leidt de vraag hoe religie een rol mag spelen binnen het onderwijs steeds vaker tot spanningen. Voorstanders van religieuze vieringen op school zien het als een vorm van culturele erkenning en inclusiviteit, terwijl critici vrezen dat de neutraliteit van het onderwijs onder druk komt te staan.

Voor nu heeft de Berlijnse senaat de school teruggefloten en de verplichting opgeheven. Maar de bredere discussie over de rol van religie in het onderwijs zal in Duitsland nog wel even blijven voortduren.