Het gerucht werd zondagavond besproken door Rutger Castricum in het programma De Oranjezondag. Volgens hem wordt binnen de VVD al voorzichtig nagedacht over een strategische koerswijziging. Aanleiding is het groeiende verzet van coalitiepartijen tegen nieuwe EU-leningen die nodig zijn voor forse defensie-uitgaven in het kader van de oorlog in Oekraïne.

“Als Wilders daar niet voor tekent, zou de VVD weleens de poot stijf kunnen houden,” stelt Castricum. “Dan klapt het. En wat moet je dan? Dan kan de VVD zeggen: we nemen onze verantwoordelijkheid en willen doorregeren. Ze zouden dan PvdA/GroenLinks en het CDA erbij kunnen pakken.”

Een dergelijke stap zou de deur openzetten voor een zogenoemd ‘oorlogskabinet’, waarin brede parlementaire steun wordt gezocht voor verdere militaire samenwerking met de EU. Een constructie die eerder werd gebruikt in tijden van nationale nood.

Geen verkiezingen, wel Timmermans?
De mogelijkheid dat er geen verkiezingen komen, maar dat een nieuw kabinet zonder tussenkomst van de kiezer aantreedt, roept vragen op. Volgens Castricum zou zo’n scenario gunstig uit kunnen pakken voor Frans Timmermans, de voorman van PvdA/GroenLinks. “Een scenario dat mogelijk de weg vrijmaakt voor Timmermans als premier,” klonk het aan tafel.

Een dergelijke oplossing zou volgens betrokkenen gepresenteerd kunnen worden als “noodzakelijk leiderschap in crisistijd”, waarbij politieke verschillen ondergeschikt worden gemaakt aan geopolitieke stabiliteit en internationale verplichtingen.

Interne crisis rond Oekraïne-leningen
De directe aanleiding voor de onrust is de zogeheten ‘Oekraïne-blokkade’. Drie van de vier coalitiepartijen – PVV, NSC en BBB – hebben een motie van JA21 gesteund waarin wordt uitgesproken dat Nederland geen nieuwe EU-leningen moet aangaan voor militaire hulp aan Oekraïne.

Dat leidde tot een crisisoverleg tussen premier Schoof en de coalitiepartijen. PVV-leider Geert Wilders benadrukte tijdens een Kamerdebat dat hij niet per se tegen extra geld voor defensie is, maar dat er dan ook iets tegenover moet staan: “Als we miljarden kunnen uitgeven aan Oekraïne, moet er ook geld komen voor de gewone Nederlander.”

Een breuk op komst?
Hoewel het nog bij geruchten blijft, wordt het duidelijk dat het draagvlak binnen de huidige coalitie onder druk staat. De VVD, die zich altijd pro-Europa en pro-defensie heeft opgesteld, lijkt niet bereid concessies te doen op dit dossier. Tegelijk is de partij zich bewust van de risico’s van een kabinetscrisis.

Een samenwerking met PvdA/GroenLinks zou een drastische koerswijziging betekenen, zowel politiek als inhoudelijk. Maar volgens Haagse bronnen wordt dit inmiddels “serieus verkend als noodscenario.”

Of de VVD daadwerkelijk het kabinet laat vallen en kiest voor een ‘noodcoalitie’ met links, hangt af van de komende weken. Maar de breuklijnen zijn zichtbaar – en de positie van premier Schoof wankelt.