De nieuwe grondwetsbepaling stelt expliciet dat een mens „óf man, óf vrouw is“. In de toelichting benadrukken de opstellers dat deze bepaling moet zorgen voor stabiliteit in de samenleving. Het beschermen van de ‘natuurlijke orde’ wordt door de Hongaarse regering gezien als een kernverantwoordelijkheid van de staat.

Ook het recht van kinderen op een “zedelijke opvoeding” krijgt in de aangepaste grondwet een hogere prioriteit dan andere grondrechten – met uitzondering van het recht op leven.

De aanpassing werd gesteund door 140 van de 199 parlementsleden, grotendeels afkomstig uit de regeringspartij Fidesz van premier Viktor Orbán. Slechts 21 parlementariërs stemden tegen. Een groot aantal oppositieleden bleef demonstratief weg bij de stemming. 

Verankering van meer tradities
Naast de erkenning van alleen het biologische geslacht, nam het parlement nog andere grondwetswijzigingen aan. Zo werd het recht op contante betaling grondwettelijk beschermd, een opmerkelijke stap in een tijd waarin veel landen juist digitalisering stimuleren.

Ook het gebruik en de productie van drugs wordt expliciet verboden in de herziene grondwet. Verder is nu vastgelegd dat de Hongaarse nationaliteit kan worden ingetrokken bij mensen met een dubbele nationaliteit, mocht dat in het nationaal belang zijn.

Behoud van identiteit
In de toelichting op het wetsvoorstel verwijst de regering naar maatschappelijke trends in Europa en Noord-Amerika, waar “sociale en culturele waarden steeds verder worden opgerekt of losgelaten”. Volgens de tekst is het de taak van de Hongaarse staat om “de natuurlijke orde te beschermen” en “pogingen tot wijziging van het geboortegeslacht actief tegen te houden”.

De oorspronkelijke verwijzing naar een ‘scheppingsorde’ werd overigens op het laatste moment uit de tekst geschrapt. Daarmee blijft de wet seculier van toon, al sluit de inhoud aan bij conservatief-christelijke waarden.

Felle reacties
De wetswijzigingen veroorzaakten felle discussies in binnen- en buitenland. In Boedapest werd maandagmiddag gedemonstreerd voor het parlementsgebouw. Actievoerders probeerden zelfs Fidesz-parlementariërs de toegang tot het gebouw te belemmeren. Volgens Hongaarse media werd de stemming echter zonder grote incidenten voltooid.

Critici vrezen dat Hongarije met deze stap de rechten van transpersonen en andere minderheden onder druk zet. Voorstanders stellen daarentegen dat de grondwet nu helderheid biedt en verwarring voorkomt.

Europees buitenbeentje
Hongarije vaart al langer een eigen koers in Europa, vooral op thema’s als migratie, familiebeleid en gender. Premier Orbán profileert zich als verdediger van een traditionele, soevereine samenleving, waarin nationale identiteit en culturele waarden centraal staan.

Met deze nieuwe grondwetswijziging onderstreept zijn regering opnieuw dat het land zich niet zomaar laat meeslepen in wat zij ziet als progressieve trends uit het Westen. Wat de politieke en juridische gevolgen van deze stap zullen zijn binnen de EU, moet de komende tijd blijken. Maar dat Hongarije de confrontatie niet schuwt, is opnieuw glashelder geworden.