Italië kende tot nu toe een van de ruimste interpretaties van het ius sanguinis (het recht op nationaliteit via afstamming). Zelfs mensen van wie de overgrootouders Italiaans waren, konden, met voldoende documentatie, het felbegeerde Italiaanse paspoort aanvragen.

Daar komt nu een einde aan. De nieuwe wet beperkt het recht op staatsburgerschap tot maximaal twee generaties: alleen wie kind of kleinkind is van een Italiaanse staatsburger komt nog in aanmerking, mits de voorouder nooit afstand deed van het Italiaanse staatsburgerschap of geen andere nationaliteit aannam vóór overlijden.

“Het recht op nationaliteit is niet langer vanzelfsprekend voor iedereen met een Italiaanse achternaam,” stelde de regering-Meloni. “Het gaat erom wie werkelijk verbonden is met ons land.”

Strenge voorwaarden en uitsluitingen
De nieuwe regels zijn streng. Wie in het buitenland werd geboren vóór de inwerkingtreding van de wet, wordt expliciet uitgesloten, zelfs als andere criteria worden gehaald. Er is ook een nieuwe voorwaarde opgenomen: de Italiaanse voorouder mag géén dubbele nationaliteit gehad hebben op het moment van overdracht van het burgerschap.

Bovendien moet er voortaan een aantoonbare band met Italië bestaan. In het geval van minderjarige kinderen moet een ouder of wettelijke voogd expliciet een aanvraag doen, en is vereist dat zij minstens twee jaar legaal in Italië hebben gewoond.

Snellere procedures, beperkte herstelmogelijkheid
Toch bevat de wet ook enkele versoepelingen. De procedure voor nationaliteitsaanvragen op basis van huwelijk wordt versimpeld en mag voortaan maximaal 24 maanden duren. Ook komt er een tijdelijke herstelregeling: tussen 1 juli 2025 en 31 december 2027 kunnen mensen die ooit de Italiaanse nationaliteit verloren, deze herwinnen als zij minstens twee jaar in Italië hebben gewoond of geboren zijn.

De stemming in het Italiaanse parlement verliep verdeeld: 137 stemmen voor, 83 tegen, en 2 onthoudingen. Toch werd de wet aangenomen, mede dankzij de steun van regeringspartij Forza Italia. Die partij noemde de hervorming “modern en noodzakelijk”. In een verklaring stelde Forza Italia: “Deze hervorming versterkt de banden met echte Italiaanse gemeenschappen in het buitenland en erkent diegenen die daadwerkelijk geïntegreerd zijn in de Italiaanse samenleving.”

Tegenstanders zijn minder enthousiast. Met name in Latijns-Amerika en de VS reageren tienduizenden afstammelingen van Italiaanse emigranten teleurgesteld. Voor hen sluit de deur zich nu voorgoed. Critici spreken van een “cynische breuk met het Italiaanse erfgoed”.

Migratiebeheersing centraal
De wet past in het bredere migratiebeleid van de regering-Meloni. Door de grenzen voor buitenstaanders strenger te maken – ook symbolisch – probeert Italië de nationale identiteit te herdefiniëren. De beperking van het ius sanguiniswordt door velen gezien als een manier om ‘migratie via de achterdeur’ in te perken.

Waar eerder hele families in Argentinië, Brazilië of de VS nog hoopten op Italiaans burgerschap via overgrootouders, moeten zij nu hun plannen bijstellen.

Een nieuw tijdperk
De vier artikelen van de nieuwe wet betekenen een duidelijke koerswijziging in het Italiaanse burgerschapsbeleid. Het nationale paspoort is niet langer iets wat men ‘erft’, maar wordt een privilege dat gekoppeld is aan aantoonbare verbondenheid en recente afstamming. Italië sluit zich hiermee aan bij landen als Duitsland en Frankrijk, die al langer hun nationaliteitsregels aanscherpen.

De wet treedt deze zomer in werking. Tot die tijd kunnen nog aanvragen worden ingediend onder de oude regeling – maar de tijd dringt. Voor wie Italië in het bloed zit, maar niet in het paspoort, lijkt het venster zich snel te sluiten.