Opvallend is dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid tot nu toe geen onderzoek heeft gedaan naar de brand- en veiligheidsrisico’s van windturbines op land. De raad heeft daar wel de bevoegdheid toe, maar heeft die nooit benut. Windturbines kwamen slechts één keer zijdelings aan bod in een kwartaalrapportage, zonder dat sprake was van serieuze veiligheidszorgen.

Het kabinet ziet geen reden om de Onderzoeksraad alsnog te vragen zo’n onderzoek te starten, blijkt uit de beantwoording van BBB-Kamervragen. De raad bepaalt als zelfstandig bestuursorgaan zelf welke incidenten worden onderzocht. Dat gebeurt volgens het kabinet alleen in uitzonderlijke situaties, vooral wanneer burgers sterk afhankelijk zijn van overheid of bedrijven voor hun veiligheid.   

Veiligheid vastgelegd in regels en vergunningen
Volgens de regering is de veiligheid van windturbines vastgelegd in bestaande wetgeving. Voor één of twee turbines gelden vaste gebruiksregels. Bij grotere windparken is een vergunning verplicht onder de Omgevingswet. In beide gevallen moeten risico’s vooraf worden beoordeeld.

Zo zijn exploitanten verplicht om windturbines jaarlijks te inspecteren op externe veiligheid. Ook moet het ontwerp veilig zijn en rekening houden met risico’s zoals bladbreuk, mastbreuk, omvallen en ijsafwerping. Bij ruimtelijke plannen moeten windturbines worden meegenomen als risicobron, inclusief berekeningen van veiligheidsafstanden.  

De verantwoordelijkheid voor toezicht ligt bij gemeenten en provincies. Zij kunnen de veiligheidsregio om advies vragen. Daarnaast is er een kennisbundel opgesteld door het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid om overheden te ondersteunen bij de beoordeling.

Brand op grote hoogte niet te blussen
Het kabinet erkent dat branden in windturbines op grote hoogte nauwelijks te bestrijden zijn. Dat geldt zeker bij turbines van meer dan 130 meter hoog. De brandweer kan daar niet veilig naar binnen en beschikt niet over middelen om effectief te blussen.

De standaardprocedure is daarom niet gericht op blussen, maar op het veiligstellen van de omgeving. Eerst wordt geprobeerd de turbine stil te zetten. Daarna richt de inzet zich op het afzetten van het gebied en het voorkomen van letsel of schade buiten de turbine.  

Voor windturbines gelden geen aanvullende brandveiligheidseisen zoals die wel bestaan voor hoogbouw. Dat wordt door het kabinet niet gezien als een probleem.

Omwonenden worden niet centraal door de overheid geïnformeerd over risico’s of noodprocedures. Die verantwoordelijkheid ligt bij de initiatiefnemer en de vergunningverlenende overheid. Pas als zich een incident voordoet, verzorgt de veiligheidsregio de communicatie richting omwonenden, eventueel met instructies over wat te doen.   

Incident Nieuwleusen als ‘leerervaring’
Het kabinet ging ook in op een recente brand bij een windturbine in Nieuwleusen, waarbij brokstukken en gesmolten kunststof op landbouwgrond terechtkwamen. De brand wordt omschreven als “een vervelende gebeurtenis”, vooral voor omwonenden.

Volgens het kabinet kan het incident wel dienen als voorbeeld om veiligheidsmodellen verder te verbeteren, bijvoorbeeld bij het berekenen van externe veiligheidsafstanden. Concrete gevolgen voor beleid worden daar voorlopig niet aan verbonden.  

De verantwoordelijkheid voor opruiming, milieuschade en herstel ligt bij de exploitant van de windturbine. Omgevingsdiensten houden hier toezicht op. Exploitanten kunnen zich verzekeren tegen schade. Grondeigenaren die schade lijden, kunnen daarnaast civielrechtelijke stappen ondernemen.  

Ondanks vragen over de schaalvergroting van windturbines ziet het kabinet geen noodzaak voor een landelijke risicoanalyse voor turbines van 130 meter en hoger. Volgens de regering is de huidige wetgeving uitgebreid genoeg en gebaseerd op actuele veiligheidsinzichten.