Aanleiding is een wetsvoorstel dat het mogelijk maakt om mensen zonder verblijfsstatus strafbaar te stellen. Dat voorstel ligt binnenkort voor in de Eerste Kamer. Kerkleiders, onder wie bisschop Gerard de Korte en dominee Kees van Ekris, hebben niet alleen een gezamenlijke brief gestuurd, maar ook persoonlijk contact gezocht met senatoren. Dat gebeurde achter de schermen.

De Korte bevestigt dit tegenover NRC: „Er is contact geweest met senatoren. Ja, sommigen ken ik persoonlijk.” Hij benadrukt dat het volgens hem niet gaat om druk, maar om een moreel appèl. „Het gaat er niet om dat het woord van de bisschop normerend is. Ik heb alleen een beroep gedaan op hun geweten. Besef wat er op het spel staat, heb ik gezegd.”

Die uitleg wordt door de kerken zelf gepresenteerd als een bijdrage aan het publieke debat. Tegelijk roept juist het persoonlijke karakter van deze benadering vragen op over de invloed die daarmee wordt uitgeoefend op individuele volksvertegenwoordigers.

Zorgen vanuit kerken
De kerken verzetten zich tegen het wetsvoorstel omdat zij vrezen voor de gevolgen voor mensen zonder papieren. Volgens hen kan de wet leiden tot verdere marginalisering van deze groep.

Van Ekris zegt daarover: „We komen in een situatie terecht waarin mensen zichzelf moeten verstoppen, onderduiken bijna, omdat ze in de publieke ruimte gevaar lopen te worden opgepakt.” Volgens hem is de stap van de kerken uitzonderlijk. „Als wij als kerken samen zo’n stap naar voren zetten, dan is er echt iets aan de hand.”

De Korte plaatst het vraagstuk nadrukkelijk in morele termen. „Als mensen worden gecriminaliseerd, enkel omdat zij geen papieren hebben en voor de rest niets anders gedaan hebben, dan raakt dat aan de waardigheid van de mens. En, ik zou zeggen, eigenlijk aan de hele beschaving.”

Deze argumenten vormen de kern van het kerkelijke verzet. Tegelijk zijn het normatieve standpunten, gebaseerd op religieuze en morele overtuigingen, die niet door alle politieke partijen of kiezers worden gedeeld.

Twijfels over gevolgen en uitvoering
Een belangrijk punt van zorg bij de kerken is de mogelijke impact op hulpverlening. Hoewel de minister heeft aangegeven dat hulp aan mensen zonder papieren niet strafbaar wordt, plaatsen de kerken daar vraagtekens bij.

Van Ekris stelt: „Wij vrezen dat mensen zonder papieren hulpinstanties gaan mijden, uit angst dat ze daar kunnen worden gearresteerd.” Hij waarschuwt ook voor bredere maatschappelijke gevolgen. „Er kan hierdoor een jacht ontstaan op de meest kwetsbare mensen in onze samenleving. Dat is riskant, écht riskant.”

Rol van de kerk in politiek debat
De bemoeienis van de kerken raakt aan een fundamentele vraag: hoe ver mag religieuze invloed reiken in politieke besluitvorming? Volgens De Korte hoort het bij de taak van de kerk om zich uit te spreken. „De kerk heeft ook een visie op een rechtvaardige samenleving. En als er tekenen zijn dat die rechtvaardige samenleving in gevaar is, dan moet de kerk spreken. Die plicht voelen wij nu.”

Tegelijk maakt de manier waarop dit gebeurt, met persoonlijke gesprekken met senatoren, het debat gevoeliger. Het gaat niet alleen om publieke standpunten, maar ook om directe beïnvloeding van politici voorafgaand aan een stemming.