Bij de gemeenteraadsverkiezingen werden in tientallen plaatsen partijen met een duidelijk anti-azc-standpunt de grootste. Na de vorming van coalities is dat geluid op sommige plekken afgezwakt. In andere gemeenten blijft het verzet hard. Papendrecht zegt bijvoorbeeld precies ‘nul opvangplekken’ beschikbaar te stellen. De coalitie van VVD, PVV en Onafhankelijk Papendrecht schrijft: ‘We verzetten ons tegen de komst van een azc.’

Gemeenten kiezen verschillende koers
Ongeveer honderd gemeentebesturen zeggen dat zij zich aan de wet willen houden. Zij willen zelf de regie behouden en voorkomen dat Den Haag ingrijpt. Concrete plannen ontbreken echter vaak nog. In onder meer Zwolle, Terneuzen, Stede Broec en Hoorn kwamen grote anti-azc-partijen ondanks hun verkiezingsresultaat niet in het bestuur.

Zestien gemeenten zeggen duidelijk dat zij geen azc willen. Steenbergen vraagt om een uitzondering, omdat de gemeente ook arbeidsmigranten en statushouders huisvest. Oldebroek wil dat de Spreidingswet wordt ingetrokken. Borne en Albrandswaard overwegen juridische stappen. Zandvoort stelt geen ruimte te hebben en roept het Rijk op ‘de instroom van asielzoekers en nareizigers te verminderen’.

Twijfel over rechtvaardigheid
Hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries denkt dat gemeenten juridische argumenten kunnen hebben. Hij wijst tegenover De Telegraaf erop dat het COA zelf meermaals door rechters is veroordeeld wegens het niet nakomen van afspraken. Ook vraagt hij zich af of de verdeling eerlijk is. ‘Maar is het rechtvaardig als het Rijk verder niet kijkt naar de aantallen Oekraïners, statushouders, arbeidsmigranten die ook al worden gehuisvest?’

Veel gemeenten kiezen daarom een tussenpositie. Zij spreken alleen over kleinschalige of tijdelijke opvang. Teylingen wil maximaal twaalf maanden noodopvang bieden. Zwartewaterland wijst eerst op problemen als stikstof, netcongestie en woningnood. Den Haag wil de wet volgen, maar schrapt tegelijk een azc-plan en vraagt om een lagere opgave.

Ministerie voert druk op
Tien gemeenten zijn inmiddels onder ‘actief toezicht’ geplaatst. Zij moeten op het ministerie uitleggen hoe zij de Spreidingswet gaan uitvoeren. Iedere maand kan een nieuwe groep gemeenten worden aangewezen. Daarmee neemt de kans op langdurige conflicten toe.

De Vries noemt deze aanpak ‘het tegenovergestelde van goed beleid’. Volgens hem kost dwang veel geld en veroorzaakt die lokale weerstand. Hij pleit voor enkele grote opvanglocaties in plaats van verdeling over 342 gemeenten. Dat zou volgens hem efficiënter zijn en tot minder ruzie leiden.