Vorig jaar werden in Baden-Württemberg 655 veroordeelde vreemdelingen met strafkorting uitgezet. Daaronder waren 105 zware delinquenten, onder meer uit Afghanistan, Irak, Marokko en Algerije.

Nederland kent een vergelijkbare wettelijke mogelijkheid. Toch werden hier vorig jaar slechts 46 zware criminelen via strafonderbreking versneld uitgezet. In totaal maakten 330 vreemdelingen van de regeling gebruik, maar het grootste deel kwam uit Schengenlanden die relatief eenvoudig meewerken aan terugkeer.

Speciale taskforce jaagt op zwaarste daders
Baden-Württemberg heeft tientallen politie-, justitie- en IT-specialisten vrijgemaakt voor de uitzetting van gevaarlijke vreemdelingen. Zij werken al vroeg in een strafzaak samen met de vreemdelingendienst en autoriteiten in het land van herkomst.

De aandacht gaat nadrukkelijk uit naar zware en veelplegende criminelen. „Het gaat vooral om zeer zware daders, moordenaars en gevaarlijke personen”, zegt Siegfried Lorek, staatssecretaris van Justitie en Migratie in de deelstaat, bij Nieuwsuur. „We kregen deze mensen moeilijk het land uit. Met veel personeel maken we de uitzettingen nu mogelijk of organiseren we ‘gecontroleerde’ terugkeer.”

Volgens taskforceleider Marcus Winter komt iemand pas in beeld wanneer sprake is van ernstige criminaliteit. „Geen kleine zaken, maar zware geweldsdelicten.”

Grote Syrische familie vrijwel geheel vertrokken
Een opvallend voorbeeld is een grote Syrische familie die volgens de Duitse autoriteiten in verband werd gebracht met meer dan 160 strafbare feiten. Het ging onder meer om afpersing, mishandeling en poging tot doodslag.

Vrijwel de hele familie vertrok uiteindelijk vrijwillig uit Duitsland. Per persoon kregen de betrokkenen iets meer dan 1.000 euro mee. Lorek noemt dat financieel aantrekkelijker dan langdurige detentie en opvang in Duitsland. „Detentie kost zo’n 200 euro per dag.”

In veel gevallen kan een veroordeelde na ongeveer de helft van zijn straf worden uitgezet. De oorspronkelijke straf verdwijnt daarmee niet. Wie later opnieuw Duitsland of Europa binnenkomt, kan worden aangehouden en alsnog het resterende deel van de straf moeten uitzitten.

Veel veroordeelden kiezen voor vertrek
Volgens advocaten stemmen veel veroordeelde vreemdelingen met het aanbod in als duidelijk is dat zij na hun straf toch worden uitgezet.

„Ze moeten hun leven in Duitsland achterlaten”, zegt advocaat Marie Wenger. „Maar als ze na hun detentie sowieso al worden uitgezet, dan kiezen velen voor het minste kwaad: vertrekken na de helft van hun straf.”

Zij waarschuwt wel voor een mogelijke uitbreiding van de regeling naar minder zware zaken. Volgens Wenger moet voorkomen worden dat ook mensen met relatief lichte veroordelingen als gevaarlijke vreemdeling worden behandeld.

Nederland heeft de wet, maar gebruikt haar weinig
In Nederland bestaat strafonderbreking voor vreemdelingen die definitief vertrekken al langer. Toch richt de uitvoering zich volgens deskundigen vooral op groepen die eenvoudig kunnen worden uitgezet.

Hoogleraar criminologie Joanne van der Leun ziet vooral een uitvoeringsprobleem. „Er is de roep om nieuw beleid. Maar praktisch komt het moeilijk van de grond. Terwijl wij deze wetgeving ook hebben,” zegt ze bij Nieuwsuur.

Volgens haar werken instanties onvoldoende samen en wordt informatie niet altijd goed gedeeld. Daardoor worden juist de moeilijkere zaken minder vaak aangepakt. „We kiezen dan voor de makkelijker uit te zetten vreemdelingen, voor de minder serieuze criminaliteit. Dat is zonde.”

Kamer wil Duitse aanpak kopiëren
In de Tweede Kamer groeit daarom de belangstelling voor het Duitse model, meldt Nieuwsuur. VVD-Kamerlid Ulysse Ellian wil dat het kabinet sneller optreedt. „Waarom doen wij dit niet? Want het kan gewoon. Ik zeg: maak er vaart mee.”

Ook CDA-Kamerlid Jeltje Straatman wil uitleg van asielminister Bart van den Brink. Zij gaat Kamervragen stellen over de vraag waarom strafonderbreking niet op grotere schaal wordt ingezet bij zware criminelen. „Dat maakt de Nederlandse samenleving veiliger.”

Ook financieel ziet zij voordelen. Nederland kampt met een tekort aan gevangeniscapaciteit. „We hebben een cellentekort, dus het kan ook geld opleveren.”

Van den Brink stelt dat Nederland al meerdere middelen gebruikt om criminele vreemdelingen te laten vertrekken. Naast strafonderbreking zet de Dienst Terugkeer en Vertrek andere instrumenten in.

Maar voor Kamerleden is dat niet genoeg. Zij willen vooral weten waarom Duitsland er met een gespecialiseerde taskforce wél in slaagt zware criminelen uit moeilijkere herkomstlanden sneller uit te zetten, terwijl Nederland dezelfde wettelijke mogelijkheid veel minder benut.