Reve en Hermans zijn dood, Theodor
Theodor Holman schrijft in zijn column in Het Parool (8 september 2022) over een bericht op Facebook dat hem onder ogen was gekomen van een “bezorgde moeder”.
Dit was het bericht van die moeder:
“Tot mijn ergernis is ook het Barlaeus in de trein van het diversiteitsnarratief gestapt. Leerlingen van de vierde klas moeten kiezen uit een boekenlijst die geheel gebaseerd is op dit uitgangspunt. Geweldige schrijvers zoals Gerard Reve of W.F. Hermans komen niet voor op de lijst. Bij Engelse literatuur hetzelfde verhaal. Verdienste op basis van kleur/etnische groep zou niet de interesse voor literatuur mogen infiltreren. Het is in feite racisme en het gaat met deze sturing ook de interesse voor boeken niet ten goede komen. Is er nog zoiets als scheiding van ontwikkeling en activisme?”
Tja, bekend verhaal natuurlijk. Maar interessant is ook hoe Holman hierop reageert. Holman zegt: “Uiteraard ben ik het zeer eens met de auteur van dit bericht.”
Ja, prima, ik ook natuurlijk. Maar Holman zegt ook: “Ik schrok ervan. Het Barlaeus was de school waarop mijn dochter zat. Zij had in de vierde al Reve en Hermans gelezen. Goddank. De visie, de morele opvattingen, de stijl en de biografie van beide schrijvers waren aanleiding tot vele, vele gesprekken, debatten en monologen waaraan zij haar eigen moraal kon slijpen.”
Eerlijk gezegd begrijp ik niet zo goed dat Holman hiervan kon “schrikken”. Alsof hij het voor het eerst hoort. Dat kan toch niet? Dit is aan de orde van de dag. In scholen. In universiteiten. In musea. In instellingen van kunst en cultuur. De politieke correctheid en woke-gekkigheid klotst tegen de wanden aan. Of speelt Holman verbazing? En verder: “Wat het Barlaeus nu doet, is inderdaad een vorm van racisme, al zullen zij dit heftig ontkennen. Het is het racisme dat voorkomt uit het gevoel van morele superioriteit dat je vooral ziet bij de ‘witte wijn-elite’.”
Opnieuw, het kan allemaal niet worden ontkend. Maar mijn vraag is: zou zo’n stukje van Holman nu helpen? Bestaat een kans dat mensen nu denken: “Verdraaid, Holman heeft gelijk. Dat woke-gedoe is allemaal ellende. Racisme eigenlijk.”
Ik denk dat dit een illusie is. Je zult veel zwaardere middelen moet inzetten om Reve en Hermans weer op de literatuurlijsten te krijgen. Om te beginnen moet je weer een Reve of Hermans zélf krijgen. Het Barlaeus is echt niet de belangrijke actor hier. Het zijn de schrijvers zelf. De hedendaagse literatuur wordt gedomineerd door brave woke-typetjes als Arnon Grunberg en Adelkader Benali. Schrijvers als Hafid Bouaza († 2021) of Arthur van Amerongen zijn grote uitzonderingen geworden.
Dan heb je de verstikkende politieke correctheid in de mainstream media, inclusief Holman’s eigen krant: Het Parool. Opiniepagina’s van grote kranten als De Volkskrant, NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad – ze zijn gevuld met meer van hetzelfde, net als de praattafels bij de NPO. Wanneer zich een nieuwe omroep aandient als Ongehoord Nederland, waar enkele assumpties van het mainstream discourse enigszins hardhandig worden afgeborsteld, worden alle krachten gemobiliseerd om dit zo snel mogelijk van het scherm te krijgen.
Maar het belangrijkste is misschien wel: de politieke macht. De politieke macht steunt woke. Dat wil zeggen: D66 (het ergste), VVD (met een beetje kwaad geweten), PvdA (iets minder prominent dan vroeger, bovendien worden zij overtroffen in “deugen” door nieuwkomers op de markt) en zelfs de (voormalig) christelijke partijen hobbelen mee: CDA, ChristenUnie, met uitzondering van de SGP.
De collega’s van Holman, de literaire schrijvers, zullen het wel uit hun hoofd laten zich ook maar enigszins in te laten met partijen rechts van het kartel. Inclusief Holman zelf, vermoed ik. Gelijk heeft hij overigens, want dan zou hij zijn baan bij Het Parool verliezen en een nog meer gemarginaliseerd schrijversbestaan leiden dan eigenlijk al het geval is (niet wat de kwaliteit van zijn werk betreft, maar de erkenning die hij krijgt in deug-stad No. 1 Amsterdam).
In een mooie uitzending van Ongehoord Nieuwscafé met Holman klaagde hij over de nietszeggende opvattingen die literaire schrijvers innemen in praatprogramma’s op tv. Maar wat Holman vergeet, is dat die schrijvers op hun nietszeggende mainstream apekool worden geselecteerd bij de NPO. Zelfde opvatting over stikstof. Opwarming van de aarde. Lief zijn voor jihad-gangers. Open grenzen. Geen nare sneren over “Europa” (dat wil zeggen EU). Rechtsextremisme als grootste gevaar.
Is dit een “samenzweringstheorie”? Welnee, een samenzwering is niet eens nodig om de neuzen dezelfde kant uit te krijgen. Die neuzen gaan vanzelf in de goede richting.
Holman denkt zich echter nog een paar ondeugende opvattingen te kunnen veroorloven. Hij zegt: “Het is links kolonialisme: om zogenaamd superieur morele redenen de culturele vrijheid drastisch beperken. ‘Deze boeken wel, deze niet.’ De boeken van Karl May mogen bijvoorbeeld ook niet meer, las ik vorige week. Te racistisch. Welke idioot heeft dat bedacht?”
Theodor, op dit soort opmerkingen staat zware straf. Geen uitnodiging om bij de kloontjes van Matthijs van Nieuwkerk aan te schuiven die jouw novelle gaan aanprijzen als literair meesterwerk. Het is echt niet zo dat je jezelf kan rehabiliteren voor dit soort opmerkingen door Wilders en Baudet als grote gevaren aan te wijzen. Zelfs geflirt met de verkeerde opvattingen wordt je echt niet vergeven.
Ook deze opmerking maakt het er niet beter op: “Niet alleen de kunstenaar, ook de lezer, de kijker, de luisteraar moet gekneed worden ‘het juiste, het goede en het schone’ te denken”, zegt Holman. Ja, ook dat klopt natuurlijk, maar ook dat had je niet mogen zeggen. Geen literaire prijzen, geen talkshows waarin je boeken worden aanbevolen, geen lucratieve opdrachten van de gemeente, geen gastschrijverschap aan Nederlandse universiteiten. Reve en Hermans zijn dood.
-------------------------
Paul Cliteur is de schrijver van God houdt niet van vrijzinnigheid (2004).
