Onder druk van de overheid en diverse lobbygroepen hebben universiteiten de afgelopen jaren beleid ontwikkeld om meer vrouwen in leidinggevende functies te benoemen. Dit heeft effect gehad: zeven van de veertien Nederlandse universiteiten worden inmiddels geleid door een vrouw. Ook het percentage van vrouwelijke hoogleraren neemt toe: in 2018 ging het nog om 23 procent, maar in 2022 was dit gestegen tot 28 procent. De doelstelling is dat volgend jaar een op de drie hoogleraren vrouw is.

Barometer 'Culturele Diversiteit'
Nu de genderbalans langzaam wordt bereikt, verschuift de aandacht naar etnische diversiteit. Universiteiten willen niet alleen meer vrouwen, maar ook meer medewerkers met een migratieachtergrond in topfuncties. Zo biedt de Erasmus Universiteit sinds vorig jaar een ondersteuningsprogramma voor onderzoekers met een migratieachtergrond. Zij krijgen extra begeleiding en een budget om hun cv te versterken.

“Wij willen diversiteit in etniciteit en seksuele oriëntatie stimuleren,” zegt Erasmus-bestuursvoorzitter en voormalig D66-senator Annelien Bredenoord tegenover NRC. Volgens haar wordt de diversiteit steeds kleiner naarmate men hoger in de organisatie komt. Om hier verandering in te brengen, liet de universiteit in 2022 onderzoek doen naar de migratieachtergrond van haar medewerkers, op verzoek van het vorige kabinet.

Dit leidde tot het idee van een ‘Barometer Culturele Diversiteit’, waarbij universiteiten gegevens zouden leveren aan het CBS. Deze gegevens zouden inzicht geven in de etnische achtergrond van het personeel. Volgens de vorige onderwijsminister, Robbert Dijkgraaf, waren dergelijke gegevens essentieel voor effectief diversiteitsbeleid.

Zorgen en dreigende broodroof
Het plan stuitte echter op veel kritiek, zowel binnen als buiten de universiteiten. In de Tweede Kamer werd het idee afgeschoten door onder meer VVD, SGP en PVV, die het ‘betuttelracisme’ noemden. Ook binnen de universiteiten is er weerstand. Veel medewerkers voelen zich ongemakkelijk bij het idee dat zij in een hokje werden ingedeeld op basis van het herkomstland van hun ouders. “Uiteindelijk zet dit groepen tegenover elkaar en worden individuen gereduceerd tot lid van een categorie,” aldus hoogleraar Mark van Vugt tegenover NRC.

Hoewel de Kamer het plan verwierp, blijft het onderwerp op de agenda staan. De Erasmus Universiteit besloot alsnog mee te doen aan de barometer en de vorige onderwijsminister, Robbert Dijkgraaf, riep andere universiteiten op hetzelfde te doen. 

Ondanks de gevoeligheid rondom het verzamelen van deze gegevens, zet NWO door met haar plannen om diversiteit op universiteiten te bevorderen. Margot Weijnen kondigt aan dat universiteiten verplicht zullen worden een ‘diversiteitsplan’ op te stellen met concrete doelstellingen, meldt NRC. Universiteiten die hier niet aan voldoen, kunnen in de toekomst geen financiering meer krijgen van NWO. “Ja, ik vrees dat de soep zo heet gegeten moet worden,” citeert NRC Weijnen.

Woedende reacties
Online klinkt er verontwaardiging over de diversiteitsplannen vanuit de politiek en de NWO. 'Loepzuiver racisme dit, stel je voor als er 'minder zwart' zou staan', reageert De Telegraaf-journalist Wierd Duk via X. Een andere reactie luidt: 'Openlijk anti-blank racisme en je dan nog afvragen waarom mensen rechts zijn gaan stemmen.'

JA21-politicus Marcus Breet schrijft: 'Het niveau van de Nederlandse universiteiten is inmiddels bedroevend laag. Het doel is allang niet meer wetenschap, maar activisme. Daar ga je geen goed opgeleide generaties mee voortbrengen.' Hij krijgt bijval van een andere X-gebruiker: 'Waarom zou je dat in godsnaam willen? Het doel is wetenschap bedrijven, en dan wil je de beste wetenschappers hebben.'

Tot sluit schrijft iemand: 'Selecteren op niet relevante kenmerken zoals huidskleur en inhoud van onderbroek gaat altijd ten koste van kwaliteit. Alle geledingen van de maatschappij worden er door vergiftigd.'